فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حرم امام ‌‌رضا‌‌(ع) مهم‌ترین و بزرگترین جاذبۀ مذهبی در ایران است. در سراسر تاریخ اسلام، شخصیت‌ها و بزرگان هر عصر به نوسازی و توسعه این مکان مقدس پرداخته‌اند، از جمله بزرگان و شاهان صفویه که دلیل عمدۀ آن را می‌توان به رسمیت شناختن مذهب شیعه دانست. الله‌وردیخان، فرماندۀ نظامی عصر صفویه، اقدامات فراوانی برای اعتلای فرهنگ و تمدن ایران انجام داده و توجه خاصی به معماری این دوران داشته است. گنبد الله‌‌وردیخان، از زیباترین ابنیۀ استان ‌‌قدس ‌‌رضوی است که آرتور پوپ در کتاب معماری ایران آن را کامل‌ترین قسمت مرقد امام ‌‌رضا‌(ع) می‌داند. کاشی‌های معرق این رواق مزین به کتیبه‌ها، نقوش حیوانی، گیاهی و هندسی است. بسیاری از این نقوش دربردارندۀ مفهومی هستند، که جایگاهی خاص در فرهنگ و ادبیات این مرز و بوم دارند. از آن‌جا که کاربرد نقش طاووس به صورت عنصری تزئینی در معماری دورۀ صفویه به اوج رسید؛ هدف اصلی این نوشتار بررسی نقش طاووس در کاشی‌کاری‌های حرم مطهر و با تأکید بر رواق مذکور از دورۀ صفویه است. با این سوالات که 1ـ بیشترین نقش طاووس مربوط به کدام دوره تاریخی حرم است؟ 2ـ وضعیت قرارگیری این نقش در عصر صفوی و دوره‌های بعد از آن در حرم مطهر چگونه است؟ دراین راستا، پژوهش حاضر به روش آمار ‌توصیفی و تحلیل محتوا، و شیوۀ جمع‌آوری اطلاعات براساس مشاهدات میدانی، عکاسی و داده‌های کتابخانه‌ای انجام شده است.در این پژوهش از میان 132 نقش طاووس از سه دورۀ تاریخی در حرم مطهر، این نقش با تأکید بر رواق الله‌‌وردیخان، مورد بررسی قرار گرفت. بیشترین حضور به دست آمده از این نقش در حرم مطهر مربوط به دوره جمهوری‌اسلامی (96 عدد) است، که این رقم در دوره صفوی 26 عدد و در دوره پهلوی 10 عدد است. از نظر وضعیت قرارگیری، در بیشترین حالت، طاووس از نمای جانبی 114 عدد، به عنوان عنصر محافظ و نگهبان است؛ و از نمای مقابل 18 نقش وجود دارد.