مطالعه نقشمایه درفشهای موجود در شاهنامه شاهطهماسبی بر مبنای ابزارهای تحلیلی رویکرد نشانهشناسی
نویسندگان
1 استادیار دانشکده حفاظت آثار فرهنگی (کاربردی)،دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 دانشجوی کارشناسی ارشد هنراسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز
doi
10.22070/negareh.2020.4669.2281چکیده
درفش، به دلیل ارتباط و نسبت با باورهای ملی، مذهبی و اسطورهای دارای فرمها و نقشمایههای متعددی است که میتواند به عنوان عامل شناسایی هویت و طرز تفکر یک ملت و دوره خاص عمل نماید. در این میان، نسخههای کتاب آرایی شده از شاهنامه فردوسی به دلیل ماهیت حماسی و ملی، در حوزه مطالعاتی نقوش، فرم و رنگهای بکار رفته در درفشهای ایرانی منبعی ارزشمند محسوب میشوند. شاهنامه شاهطهماسبی نیز به عنوان یکی از شاهکارهای نگارگری ایران، دارای فاخرترین نگارههای دوره صفوی بوده و نقشهای متعدد و متنوعی از درفشهای ایرانی در نگارههای آن موجود میباشد که میتواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار محققان قرار دهد. اهداف این پژوهش شناسایی همه درفشهای موجود در شاهنامه شاهطهماسبی و بررسی نقوش بکار رفته در آنها با رویکرد نشانه شناسی میباشد که میزان ارتباط آنها را با حکومت شیعی صفوی و متن شاه نامه مورد بررسی قرار دهد. دو پرسش اساسی پژوهش حاضر بدین صورت است که: 1- درفشهای موجود در شاهنامه شاهطهماسبی از لحاظ نقوش دارای چه مفاهیم نمادشناسی میباشند؟ 2- میزان ارتباط درفشهای نگارههای شاهنامه طهماسبی با متن شاهنامه و همچنین با دستگاه حکومت شیعی صفوی چگونه است؟ حال این پژوهش در نظر دارد به روش توصیفی– تحلیلی و با رویکرد نمادشناسی و با استفاده از مطالعات کتابخانهای، نقشمایه درفشهای موجود در شاهنامه طهماسبی را مورد مطالعه و تحقیق قرار دهد. براساس این مطالعه مشخص گردید که نقوش موجود در درفشهای شاهنامه طهماسبی به چهار دسته: نقوش گیاهی(شامل نقوش ختایی و اسلیمی)، حیوانی( شامل: نقوش اژدها، سیمرغ، شیر، روباه و مرغابی) و کتیبهای تقسیمبندی میشوند که همه آنها با مفاهیم اعتقادی شیعی دوره صفوی همخوانی دارند. همچنین براساس این مطالعه مشخص گردید که نقشمایه برخی درفش های موجود در نگاره شاهنامه طهماسبی، با متن های موجود در شاهنامه نیز دارای ارتباط می باشد و به گونه ای هنرمند بصری سازی متون شاهنامه را در شیوه کار خود رعایت کرده است.
