بررسی ملاحظات فرهنگی، اجتماعی و زیستی بدن در رمان تخم شر

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.

doi
10.22126/rp.2023.7720.1564
چکیده

مقولة بدن و مفهوم بدنمندی جزء آن‌دست مسائلی است که در سالیان اخیر مورد توجه پژوهشگران و محققان حوزه‌های مختلف همچون جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، فلسفه و مطالعات فرهنگی و ادبی قرار گرفته است. این اصل که انسان در طول تاریخ همواره در موقعیت‌های بدنمند واقع شده است و همچنین این حقیقت که بدن انسان صرفاً در هستی زیست‌شناختی خلاصه نمی‌شود و به‌تناسب موقعیت‌ها و وضعیت‌های مختلف، از سویه‌های برساختی و جامعه‌شناسانه نیز برخوردار است، باعث اهمیت پرسش‌هایی از این‌دست شده است که افراد چگونه می‌توانند میان بدن زیستی، هویت فردی و ساختارهای جمعی ارتباط برقرار سازند؟ و اینکه تأثیر روابط قدرت بر شکل‌دهی تصویر افراد از بدن‌شان چیست؟ یا اینکه چه ارتباطی میان الگوهای جنسیتی القاشده از سوی نیروهای فرهنگی با تلقی جنس مذکر و مؤنث از بدن‌شان وجود دارد؟ بلقیس سلیمانی، نویسندة نام‌آشنای معاصر، ازجمله خالقان آثار داستانی فارسی است که در رمان‌های خود به موضوعات و مفاهیم جدید فرهنگی و اجتماعی می‌پردازد. او در رمان تخم شر - که به تشریح دغدغه‌ها و مسائل نسل جدید طبقة متوسط بعد از انقلاب طی روایتی جذاب و پرکشش اختصاص دارد- تلاش کرده است تا موضوع بدن و جلوه‌های زیستی و اجتماعی آن را مورد توجه قرار دهد. در این پژوهش که به شیوة توصیفی- تحلیلی به نگارش درآمده است، تلاش شده تا با محوریت دوگانة بدن طبیعی و بدن اجتماعی، شواهد مربوط به این مقوله، در کنش‌های روایی و گفت‌وگوهای متن، بررسی و تحلیل گردد. نتایج نشان می‌دهد که نویسنده در بُعد زیستی بیشتر بر مسئلة زبان بدن و موضوع بدن‌آگاهی سوژه‌ها و در بُعد اجتماعی به تحلیل انتقادی تأثیر روابط قدرت و فرهنگ مردمحور بر شکل‌دهی به تلقّی جنسیت‌زده از بدن زنانه پرداخته است.