فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سنگ‌ مزارها یکی از اجزاء جدایی‌ناپذیر تفکر مرگ در میان تمامی جوامع از روزگاران کهن تا به امروز بوده و ابزاری اساسی برای نمودهای عینی و معنوی آن به‌کار رفته است. اگرچه در زمینۀ ساخت مَزار و نشانه‌های مرتبط با آن در جوامع گوناگون دیدگاه‌های متفاوت وجود دارد، این پدیده در جهان‌بینی ایرانی – اسلامی جایگاه ویژه‌ای داشته است و در شکل‌های مختلف و نقش‌مایه‌های تزیینی متنوع ایجاد شده‌اند. منطقۀ شمال ‌‌غرب ایران (آذربایجان ایران) به دلیل حکمرانی اقوام سلجوقی، ایلخانی، آق قوینلو، قره‌قوینلو و صفوی یکی از مناطق مستعد برای این‌گونه آثار مادی است. این پژوهش با هدف شناسایی، گونه‌شناسی و تحلیل برخی از سنگ‌مزارهای این منطقه انجام گرفته و به‌دنبال پاسخ به پرسش‌های اساسی زیر است: سنگ‌مزارهای شمال‌غرب ایران از نظر گونه‌شناسی و شکل در چه اشکالی ایجاد شده است؟ تحلیل ریشه‌شناختی برخی از شکل سنگ‌مزارهای شمال‌غرب ایران به کدام مناطق بر می‌گردد؟ نقوش تزیینی سنگ‌مزارهای شمال‌غرب ایران در چند دسته قابل تقسیم‌بندی است؟ این پژوهش به‌ روش، توصیفی – تحلیلی بر اساس مطالعات اسنادی، تجزیه و تحلیل کیفی و از روش میدانی برای ثبت و ضبط برخی گورستان‌های دورۀ اسلامی شمال‌غرب ایران استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سنگ‌مزارها از منظر نحوۀ  قرارگیری در سه نوع عمودی، افقی و ترکیبی با گونه‌های مختلف قابل دسته‌بندی است؛ همچنین مطالعات تطبیقی سنگ ‌مزارها نشان می‌دهد که از نظر ریشه‌شناختی برخی از اشکال سنگ‌قبرها با فرهنگ‌های آسیای میانه ارتباط نزدیکی دارد که نشان از تاثیر و تاثرات فرهنگی میان حکومت‌های دوره اسلامی ایران با آسیای میانه است. سنگ‌ مزارهای مورد مطالعه از لحاظ آرایه‌های تزیینی دارای انواع مختلفی با مفاهیم متنوعی است از جمله: الف) انسانی، ب) گیاهی، ج) حیوانی، د) هندسی - نمادین، ه) اشیاء و ابزارآلات است. هم‌ اکنون بسیاری از این آثار دچار آسیب انسانی و طبیعی شده و تنها تعدادی از آن‌ها از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردارند.