تحلیل داستان کوتاه شب‌های ورامین صادق هدایت بر پایه نظریه ایدئولوژی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

doi
10.22126/rp.2023.7325.1490
چکیده

شب‌های ورامین از داستان­های کوتاه صادق هدایت است که از زوایای گوناگون در جامعه‌شناسی ادبیات و نظریه‌های جدید ادبی از جمله نظریه ایدئولوژی با رویکردی کاملاً اجتماعی قابل تحلیل و بررسی است. مبانی و اصول نظریه ایدئولوژی در این اثر مانند تأثیر زبان از ایدئولوژی، بازسازی ایدئولوژی توسط جامعه، اثرپذیری از ایدئولوژی و همراهی با آن به شکلی ماهرانه از جانب نویسنده به کار گرفته شده ­اند تا از طریق آن‌ها به نقد برخی اعتقادات اساسی و مورد پذیرش مردم در اواخر عصر قاجار و اوائل پهلوی بپردازد، اگر چه خود نیز در جاهایی متأثر از ایدئولوژی باستان‌گرایی دوران پهلوی است. این جستار متن مذکور را با خوانشی دقیق و موشکافانه تحلیل کرده و مفاهیم و مصادیق منتسب به نظریة ایدئولوژی را در آن کاویده و با تکیه بر بافت فرهنگی و اجتماعی عصر مؤلف و پیش از آن، تحلیل و بررسی کرده ‌است و افزون بر نشان دادن اثرپذیری خواسته یا ناخواسته قلم نویسنده از مولفه ­های نظریه ایدئولوژی، دغدغه‌های ذهنی وی نیز به عنوان بخشی از تفکر و اندیشه منتقد آن زمان در مواجهه با وضعیّت فرهنگی و اجتماعی جامعه تبیین شده ‌است.