کارکرد نمادین بنمایهها در رمان سایۀ ملخ
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه زبانهای خارجی و ادبیات فارسی، مرکز آموزشهای عمومی، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.
doi
10.22126/rp.2022.7749.1566چکیده
رمان سایۀ ملخ یکی از رمانهای موفق جنگ است. این رمان آغاز جنگ در سال ۱۳۵۹ با حملۀ نیروهای بعثی را در یکی از روستاهای مرزی ایران تصویر میکند. با توجّه به اهمیّت مطالعۀ بنمایههای آثار ادبی، هدف این پژوهش کشف و تحلیل بنمایههای این اثر و کارکرد نمادین آنهاست. این پژوهش در پی پاسخ به این دو پرسش است که چه بنمایههایی در این رمان برجسته و دارای کارکرد نمادین هستند و چه پیوندی میان این بنمایهها و نیروهای عراقی، بهعنوان دشمن، وجود دارد. پژوهشگران با روشی کیفی، به مطالعۀ بنمایهها و کارکرد نمادین آنها در این اثر پرداختهاند. بررسی این اثر نشان میدهد که این بنمایهها از نظر هنری نمادهایی را پدید میآورند و در ساختار اثر، سبب پدید آمدنِ انسجام میشوند و پیوندهایی در کلیت اثر ایجاد میکنند. با تحلیل بنمایهها مشخص میشود که در این رمان گرگ، ملخ، دزد، و عراقی به اشکال مختلف با یکدیگر پیوند دارند. هر یک از این موارد از طریق مفاهیم مشترک جزئیتر با موارد دیگر پیوند میخورند؛ ملخ با رنگ خاکی و هجوم خود با عراقی پیوند دارد؛ گرگ با درندگی و القای وحشت با نیروهای عراقی در پیوند است؛ دزد از طریق پیوند خود با ویرانی و مسلح بودن با این نیروها ارتباط برقرار میکند. بدین ترتیب، شبکهای از موجودات با مفاهیم منفی برای ارائۀ تصویری منفی از نیروهای عراقی پیوند میخورند و علاوه بر معنای صریح خود دارای معنایی ضمنی به صورت نمادین هستند.
