فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترس به‌عنوان گونه‌ای از هیجان، موجب بقای موجود زنده است و واکنشی در مقابل خطرهای احتمالی محسوب می‌شود. روشن است که این ترس و هراس‌های وهمی، بخشی از رفتارهای دوران کودکی و نوجوانی را تشکیل می‌دهد و به‌تدریج با رشد آگاهی و تکامل شخصیّت از میان می‌رود؛ امّا گاهی این واکنش‌های دفاعی و رفتاری در وجود انسان متمکّن می‌شوند و موجب اختلالات رفتاری و مشکلات شخصیتی و روان‌نژندی در فرد می‌شوند.  ادبیّات داستانی در این زمینه به یاری درک و فهم هرچه دقیق‌تر این گونة ترس آمده است تا ارتباط و پیوستگی ادبیّات و روان‌شناسی هرچه بیشتر مشخص شود و اهمیّت مطالعات بینارشته‌ای آشکارتر گردد. ترس مرضی و هراس وهمی به‌گونه‌ای با زندگی بسیاری از انسان‌ها عجین شده است که حتّی در حوزۀ ‌ادبیّات و به‌ویژه ادبیّات داستانی معاصر از ناخوداگاه نویسنده به متن اثر رسوخ می‌کند و یا در قالب رفتار و روحیّات شخصیت‌های داستان، به شکل هراس بیمارگونه بازتاب داده می‌شود. جستار حاضر به بررسی گونه‌های مختلف هراس شخصیت در قصّه‌های مجید، نوشتۀ هوشنگ مرادی کرمانی پرداخته و نمونه‌های هراس شخصیت  به ترتیب بسامد در این اثر استخراج کرده است. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که مرادی کرمانی توانسته است در پردازش شخصیت مجید و دیگر اشخاص داستان گونه‌های مختلف ترس را در خلال رفتار، گفت‌و‌گوها و باورهای آنان به‌خوبی نشان دهد. نگارندگان پژوهش پیش رو، پس از استخراج، مقایسه و تحلیل گونه‌های مختلف هراس، توانستند دوازده‌گونه از آن را شناسایی کنند و با شواهدی از متن کتاب، آن‌ها را بر مبنای بسامد به این ترتیب پیش روی خوانندگان بگذارند: مدرسه‌هراسی، شیئ‌هراسی یا آسیب‌هراسی، ترس از نگاه خیره، اضطراب انتظار یا پیش‌بینی، ترس از تاریکی، حیوان‌هراسی، هراس از تمسخر یا تحقیر، زشتی‌هراسی یا اختلال خودزشت‌پنداری، خون‌هراسی و خجالت‌هراسی. شواهد به‌دست‌آمده حاکی از آن است که نبود پدر و مادر و نداشتن پایگاه محکم عاطفی در زندگی مجید می‌تواند تا حد زیادی  سبب ایجاد این گونه از ترس‌ها در وجود مجید و بخشی از شخصیت یا رفتار او شده باشد.