مفهوم‌سازی استعاری «اسارت» در متون دفاع مقدس (مطالعۀ موردی: کتاب من زنده‌ام)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار گروه زبان‌شناسی همگانی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 استادیار گروه زبان‌شناسی همگانی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

doi
10.22126/rp.2022.7109.1453
چکیده

جنگ تحمیلی ازجمله مهمترین رویدادها در دوران معاصر کشور است که اثرات آن را در بسیاری از حوزه‌ها و ازجمله فرهنگ، ادبیات و هنر می‌توان دید. یکی از راه‌های شناخت هرچه بیشتر ابعاد گوناگون جنگ و حوادث و پیامدهای پیرامون آن، مطالعۀ خاطرات دوران جنگ است. هدف پژوهش حاضر بررسی نحوۀ مفهوم‌سازی استعاری «اسارت» در کتاب من زنده‌ام است تا بتوان دریافت که یک دختر نوجوان تجربیات چهارسالۀ خود در دوران اسارت رژیم بعث عراق را  چگونه بیان کرده است. این تحلیل در چارچوب نظریۀ استعارۀ مفهومی انجام شده و نتایج آن نشان می‌دهد که نویسندۀ کتاب برای بیان شرایط سخت و مشقت‌بار خود و سایر اسیران و همچنین رفتار خشونت‌آمیز و غیرانسانی زندان بانان از استعاره‌های مفهومی متعدد و حوزه‌های مبدأ متنوعی استفاده کرده است. پرکاربردترین حوزۀ مبدأ، حوزۀ حیوانات بوده که در سه استعارۀ «زندان قفس است»، «اسیر پرنده است» و «زندانبانان عراقی حیوان پست/ وحشی هستند» تجلی یافته است. نویسنده حوزۀ مفهومی طبیعت را نیز در قالب استعارۀ مفهومی «اسارت پدیدۀ طبیعی خطرناک است» برای بیان خطرات و رنج‌های دوران اسارت به خدمت گرفته است. علاوه‌بر این‌ها، حوزه‌های دیگری همچون گیاهان، ضیافت، امتحان، مأموریت، حادثۀ کربلا، جنگ، ورزش و مرگ نیز در استعاره‌ها یافت می‌شوند.