رهیافتی به شناخت «دیگری»وجایگاه «چندصدایی »در رمان‌های شاخص دفاع مقدّس زنان

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 دانشجوی دکتری، زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

4 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

doi
10.22126/rp.2022.7222.1473
چکیده

باختین، با مطرح‌کردن دو مفهوم «منطق مکالمه ­ای» یا گفت‌وگو و «چندصدایی» زمینه ­ساز رهیافت مفهومی تازه در رمان شد. بر این اساس، مسألۀ اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی جایگاه «دیگری» و چندصدایی در رمان­های پایداری ایران  است که شخصیّت اصلی آن­ها و نویسندگانش زن هستند و این­که آثار پدیدآمده تا چه اندازه با رعایت مرزهای بی­طرفی به چندصدایی نزدیک شده ­اند؟ در بدنۀ مقاله که به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده ابتدا آرای باختین دربارۀ حضور «دیگری» در متن با دو مفهوم کلیدی او؛ یعنی گفت‌وگوگرایی و چندصدایی، به معرفی اجمالی و بررسی رمان‌های موردنظر پرداخته‌ شده است. براساس نتایج به­دست آمده، چندصدایی در این رمان‌ها باعث شناخت دیگری و اندیشۀ شخصیّت‌های مطابق با قهرمان می‌شوند. چندصدایی کمک می‌کند تا شخصیّت‌ها مجالی برای سخن‌گفتن و شناساندن خود به خواننده داشته باشند. تنوّع زاویة دید در رمان‌‌های مورد پژوهش به‌صورت جابه‌جایی راوی صورت گرفته، این شیوۀ روایی به‌صورت‌های تک‌صدایی (اول شخص)، مونولگ (حدیث نفس)، اول شخص ناظر و سوم شخص وجود دارد. آن‌چه در رمان‌های جنگ به اسم «دیگری» نامیده می‌شود، حضور دشمن است که این «دیگری » با عناوین و عملکردهای مختلفی ظاهر می­شود.