بررسی و تحلیل قصّه شهر سنگستان اخوان‌ثالث بر پایه الگوی سفر قهرمان جوزف کمبل

نویسندگان

1 استاد، گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشجو دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

doi
10.22126/rp.2022.6933.1421
چکیده

یکی از بُن‌مایه‌های کلّی همة اسطوره‌ها، «سفر قهرمان» است. جوزف کمبل بر اساس پیوند نزدیک افسانه‌ها و قصّه‌های قومی با اسطوره‌ها؛ الگوی یگانه‌ای برای این قصّه‌ها پیشنهاد کرده، با عنایت به دیدگاه کهن‌الگویی یونگ، الگوی سفر قهرمان خود را طراحی و تدوین نمود. این الگو شامل سه مرحله عزیمت، تشرّف و بازگشت است که دارای بخشهای متعدد دیگری، مانند: ندای پیک (دعوت)، پذیرش یا رد دعوت، راهنما، گذر از آستانه، آزمون، پاداش و بازگشت است. این پژوهش بر آن است که قصّه شهر سنگستان اخوان را بر پایه الگوی سفر قهرمان جوزف کمبل بررسی و تحلیل کند. بنابراین ابتدا به تبیین نظریة کمبل پرداخته، سپس کردار «شاهزاده» به‌عنوان نمودی از اسطوره- قهرمان در این شعر را، با مراحل مهمّ الگوی ذیل تطبیق داده، در پایان به توصیف و تحلیل داده‌ها می‌پردازد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد؛ که اگرچه قهرمان (شاهزاده)، در جست‌وجوی رستگاری و راه نجات برای جامعه سنگ‌شده و دردمند خویش (انسان معاصر) است؛ اما چون در سیر گذار از من (اگو)، برای تحقق «خود»، (هسته اصلی زندگی)، شکست می‌خورد؛ نمی‌تواند کلید طلسم را باز یابد. از این روی، سفر وی دست آوردی جز شکست و پشیمانی ندارد.