فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف:  تکنولوژی‌آموزشی به‌عنوان یک حوزه میان رشته ­ای، متأثر از پیشرفت­ های علوم، فناوری و بهره ­گیری از یافته­ های آنها برای تسهیل فرآیند آموزش و ارتقاء کیفیت یادگیری است. با هدف بهره­ گیری از تفکر طراحی به­ عنوان رویکردی نوین برای نوآوری و حل خلاق مسأله و یک حوزه منشأ اثر در مسائل طراحی‌آموزشی، پژوهش­ حاضر در جستجوی طراحی و اعتباریابی الگوی آموزش تفکر طراحی برای طراحان آموزشی به منظور بهبود طراحی‌آموزشی، ایجاد تجارب غنی آموزشی­ و طرح مسائل نوآورانه آموزش است. عدم شکل­ گیری هویت طراح در طراح آموزشی و عدم تجهیز ذهن به طراحی خلاق و تفکرطراحی می­تواند منجر به طراحی­ های آموزشی سطحی و باکیفیت پایین، دلزدگی و کاهش انگیزه و کاهش اثربخشی طرح ­های آموزشی شود. در این راستا، توجه به طراحانه اندیشیدن و تفکر طراحی می ­تواند چالش­های پیش­روی طراحی‌آموزشی را پاسخگو بوده و آنها را حل نماید. خلأ اساسی در این زمینه، عدم وجود الگوی­ آموزش تفکر طراحی با اثربخشی مناسب برای دانشجویان تکنولوژی ­آموزشی است که هدف پژوهش حاضر است.روش ­ها: در انجام پژوهش از روش آمیخته به‌صورت طرح اکتشافی متوالی با دو بخش اصلی کیفی و کمّی استفاده شد. به‌منظور شـناسایی مؤلفه ­های تفکر­طراحی در الگوی طراحی آموزشی از روش مرور نظام­ مند با بررسی تحقیقات سال‌های 1980 تا 2021 در پایگاه­های اطلاعاتی چندرشته ­ای و علمی مختلف لاتین و فارسی استفاده شد. 294 پژوهش شناسایی و پس از خواندن خلاصه مقالات و بررسی اولیه و حذف مقالات غیر مرتبط، 21 مقاله مورد تحلیل محتوای کیفی با طرح استقرایی قرار گرفت. مؤلفه­ های تفکر طراحی، سازنده­ گرایی اجتماعی، و طراحی ­آموزشی تفکر طراحی استخراج شد و براساس یافته‌های بخش کیفی، الگوی پیشنهادی آموزش با الهام از مدل جاناسن طراحی و در بخش کمّی مورد اعتباریابی درونی و بیرونی قرار گرفت. برای اعتباریابی درونی الگو از روش توصیفی نظرسنجی با جامعه آماری متخصصان تکنولوژی‌آموزشی استفاده و اعتباریابی بیرونی الگو از طریق روش شبه ­آزمایشی (گروه پیش­آزمون و پس‌آزمون گروه‌های آزمایش وگواه) با مشارکت32 دانشجوی کارشناسی ارشد و دکتری تکنولوژی‌آموزشی انجام شد و از نتایج برای اصلاح و نهای ی­سازی الگو استفاده گردید.یافته‌ها: یافته‌های بخش کیفی پژوهش با تجزیه و تحلیل محتوای استقرایی نشان داد که الگوی آموزش تفکر طراحی، ترکیبی از مؤلفه‌های نظری و عملی تفکرطراحی، مؤلفه‌های طراحی‌آموزشی و سازنده‌گرایی اجتماعی است. شناسایی این مؤلفه­ ها، ارتباط آنها با یکدیگر و ترکیب آنها برای الگوی طراحی‌آموزشی تفکر طراحی منجر به ارائه مدل مفهومی و الگوی پیشنهادی طراحی‌آموزشی شد. در بخش کمّی پژوهش، اعتبار درونی الگوی پیشنهادی توسط 29­ نفر از اساتید و متخصصین تکنولوژی‌آموزشی تأیید شد. یافته­ های توصیفی و مقایسة میانگین زوجی هریک از گروه‌ها در رابطه با متغیرها و نیز میانگین و انحراف استاندارد نتایج حاصل از تحلیل واریانس گروه‌های آزمایش و کنترل بعد از مداخله، نشان داد بهره­ گیری از الگوی ارائه شده در آموزش تفکر طراحی با نمره شایستگی‌های طراحی‌آموزشی دانشجویان در سطح آلفای  P<0/01معنادار بوده و در سطح اطمینان 99 درصد فرض صفر ردّ و فرضیه پژوهش معطوف به دارابودن اعتبار الگوی پیشنهادی در آموزش تفکر طراحی و همچنین تأثیرآن در طراحی‌آموزشی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری تکنولوژی‌آموزشی تأیید ‏شد.نتیجه‌گیری: با تأیید اعتبار درونی و بیرونی، این نتیجه حاصل آمد که الگوی پیشنهادی می ­تواند در آموزش تفکر طراحی به دانشجویان تکنولوژی‌آموزشی مناسب بوده و محیطی امن و منعطف را برای یادگیری تفکر طراحی ایجاد نماید. همچنین می‌تواند به تقویت شایستگی ­های طراحی‌آموزشی در حوزه ­های بنیان ­های حرفه‌ای، برنامه‌ریزی و تجزیه وتحلیل، و تدوین، سنجش و ارزیابی آموزش و بهبود طراحی‌آموزشی منجر شود. با این وجود، چالش‌هایی در اجرا و الزاماتی برای موفقیت ­آمیز بودن آموزش تفکر طراحی وجود دارد که لازم است مورد توجه قرار گیرد. این الگو می‌تواند برای بهبود عملکرد طراحی‌آموزشی در مراکزی که با تربیت و به‌کارگیری طراحان آموزشی در ارتباط هستند مورد استفاده قرار گیرد.