رهآوردهای اولیه و ثانویۀ عنصرکشمکش در نمایشنامۀ سه پاس از حیات طیبۀ نوجوانی نجیب و زیبا از منظر «رابرت مککی»
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران.
2 استاد، گروه مطالعات هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22126/rp.2021.6735.1388چکیده
ادبیاتِ نمایشی در حوزۀ دفاع مقدس، نمونه نمایشنامههای متعدد و درخشانی را مبنی بر روایتشناسی و کشمکشِ برآمده از نوع نَقل روایتِ خط سیر داستانی در کُنه خود دارد. اگر بپذیریم یک راه ورود به نمایشنامه، ورود به خطِ سیر داستانیِ آن، در قالب پژوهش در کنشِ قهرمانانِ اثر و نقش آنها در پیشبردِ وقایع داستان در قالبِ یک روایتِ بصری است، میتوان رابطۀ بین اصطلاح روایت و نقد داستانی را با نمایشنامه و خط سیر داستانیِ آن یافت. نمایشنامههای دفاع مقدس به دلیل استفاده از ظرفیتهای روایی در نَقل داستانی یا بازگوییِ گذشتۀ شخصیتها و هرآنچه در گذشته واقع شده (بازشناخت) میتوان از این منظر کَندوکاو کرد. پژوهش پیشِرو، به شکل توصیفی – تحلیلی، به بررسی ساختار رواییِ یکی از نمایشنامههای موفق در حوزۀ دفاع مقدس، معطوف بر یکی از مهمترین عناصر درام؛ یعنی کشمکش میپردازد. در نمایشنامۀ سه پاس از حیات طیبۀ نوجوانی نجیب و زیبا نوشتۀ «علیرضا نادری نجفآبادی» عنصر کشمکش بررسی شده که در چه سطوحی و با چه اهداف و عملکردی بهکار گرفته شدهاست؟ کشمکش یکی از مهمترین عناصر ساختاری و موجب پیشبردِ وقایعِ داستان است. فراتر از آن، «رابرت مککی» با تمرکز بر کشمکش، در جهت شناخت باطنیِ شخصیت، سطوح سهگانۀ کشمکش را در قالب الگویی جامع برای تحلیل کنش شخصیت ارائه میکند. نتیجه پژوهش حاضر نشان میدهد در این نمایشنامه در سطوح فرافردی، فردی و درونی، کشمکشهایی از نوع ذهنی و عاطفی- احساسی وجود دارد و هر یک از کنشهای علیرضا، شخصیت اصلی نمایشنامه، در ارتباط با این کشمکشها، معنا مییابد. همچنین به لحاظ ساختاری، وجود این نوع کشمکشها و برآیند نیروهای برآمده از آنها بر شخصیت علیرضا، او را به واکنشی باورپذیر، آنچنان که در نمایشنامه به روایت درآمدهاست، وامیدارد.
