بررسی ناسازگاری‌های شخصیّت/ قهرمان کودک در آثار داستانی جلال آل احمد (گلدسته‌ها و فلک، خواهرم و عنکبوت و جشن فرخنده)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.22126/rp.2021.6381.1327
چکیده

داستان­های واقع­گرا، وجه غالب ادبیّات داستانی معاصر را تشکیل می­ دهد. آل احمد از نویسندگان پرکار در حوزۀ ادبیّات داستانی واقع­گرا بوده است که همواره انتقاد و اعتراض خود را به وضع موجود از طریق آثار داستانی مختلف نشان داده است. مهمترین رکن داستان­های او شخصیّت‌هایی هستند که نسبت به آنچه در اطرافشان می­ گذرد، معترض‌اند و به نحوی دچار ناسازگاری­ های رفتاری در قبال اطرافیان خود هستند. این ویژگی شخصیّت حتّا در قهرمانان کودک و نوجوان داستان­های آل احمد هم دیده می­ شود. در این مقاله ویژگی ­های شخصیّت‌های ناسازگار در قهرمانان کودک و نوجوان چند داستان تبیین و تحلیل شده است. قهرمان/ راوی در این داستان­ها به دلایل مختلف نمی‌تواند در خانواده و در جمع دوستان از خود همراهی و همدلی نشان دهد. بر این اساس دائم ناخرسندی و اعتراض وی به شکل ناسازگاری رفتاری بروز می­ کند. عباس قهرمان داستانی است که در جمع خانواده دائماً به سرزنش دیگران می­ پردازد و البته از جانب والدین نیز شماتت می‌­شود. روحیّات و افکار آل احمد و ویژگی ­های شخصیّتی او (معترض و منتقد و تا حدّی ناسازگار) در این داستان‌ها به‌روشنی دیده می ­شود. بر این اساس می توان قهرمان کودک را نسخه‌ای از نویسنده دانست که نوع نگاه و اندیشه‌های سیاسی و فرهنگی او را به خواننده منتقل می ­کند. البته در مواردی خاطرات کودکی نویسنده و تجربه ­های دوران کودکی در قالب داستان بیان شده است.