ضرورت توسعه مفهوم «پیرنگ داستان» در متون آموزش داستان‌نویسی

نویسندگان

1 استادیار، مطالعات ادبی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، سازمان مطالعه و تدوین کتب اسلامی و انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، تهران، ایران

doi
10.22126/rp.2023.7759.1568
چکیده

آشنایی دانشجویان با عناصر و سازه‌های داستانی به‌عنوان بخش مهمی از برنامه‌‌های آموزشی رشته زبان و ادبیات فارسی ایجاب می‌کند که کتب و منابع آموزشی در این زمینه با اتکاء به مطالعات میان رشته‌ای، مفاهیمی صحیح و جامع و به‌روز در توصیف و طبقه‌بندی این عناصر عرضه کنند. این مقاله بر اساس یک مطالعه موردی، یعنی بررسی مفهوم «پیرنگ»۱ در کتاب‌های رایج ادبیات داستانی دانشگاهی نشان می‌دهد که رویکرد منابع موجود در تعریف پیرنگ عمدتاً متکی بر نظریه ارسطوست. این مقاله ضمن بررسی ابهامات و نقص‌های موجود در این تعاریف، پیشنهاد می‌کند برای تقویت و به‌روزرسانی مفهوم پیرنگ از مطالعات روایت‌شناسان در این حوزه باید بهره‌مند شد. مباحثی از حوزه روایت‌شناسی که می‌توانند در توسعه مفهوم پیرنگ داستانی و تعمیق آموزش آن مؤثر باشند و بخش دوم این مقاله سعی در معرفی آنها دارد عبارت‌اند از: ساختار اساسی داستان؛ واحدهای پایه در روایت؛ شخصیت و پیرنگ؛ رابطه علت و معلولی بین رخدادها؛ دستور زبان روایت.