گونهشناسی شکلی آذینهای بندکشی مهری در مساجد منتسب به دوره آلبویه تا ایلخانیان در استان اصفهان
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای، گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
2 گروه مرمت، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان،
3 استاد تمام، دانشکده تاریخ جهان اسلام، دانشگاه اصفهان و معاونت پژوهشی موسسه آموزشعالیسپهر اصفهان
doi
10.22070/negareh.2019.958چکیده
یکی از ویژگیهای رایج در تزئینات شیوه رازی و آذری (بناهای منتسب به دوره آلبویه تا ایلخانیان)، استفاده از آذینهایی در فاصله بین بندکشی آجرکاری است. گونهشناسی این قسم از تزئینات معماری با معیار شکلی در کمتر پژوهشی به کار بستهشدهاست. لذا هدف اصلی این نوشتار، با درنظرگرفتن اهمیت موضوع و فقدان منابع کافی، ارائه گونهشناسی جامع و بررسی دگرگونی آذینهای مهری بندکشی در مساجد شیوه رازی و آذری استان اصفهان، از دیدگاه شکلی است. از آنجا که بسیاری از نمونههای شاخص منتسب به این شیوهها در اصفهان بنا شدهاند، نمونهها از این محدوده گزینش شدهاند. ازاینروی پژوهش پیشرو به دنبال پاسخگویی به این سوالات است:”1- گونههای مختلف آذینهای بندکشی مهری (براساس نحوه ساماندهی در فواصل آجرها، شکل قاب، شکل نقوش و شیوه گسترش) در مساجد شیوه رازی و آذری اصفهان چیست؟ 2- با طبقهبندی تزئینات بندکشی در شیوه رازی و آذری چه شباهتها و تفاوتهایی آشکار میشوند؟ 3-دگرگونی شکلی مهرها از شیوه رازی به آذری چگونه بودهاست؟”. روش تحقیق بهصورت کیفی، از نظر هدف کاربردی، براساس استراتژی ترکیبی و به شیوه استقرایی تدوین گشته است. دادهها با استفاده از منابع کتابخانهای و میدانی بهدست آمدهاست. تحلیلها آشکار ساخت تزئینات بندکشی از نظر نحوه قرارگیری در میان بندها و شکل نقشها دارای دو گونه کلی و براساس شکل قاب اصلی، دارای هفت گونه هستند. مهرها در اکثر موارد شیوه رازی با نقوش هندسی شکسته و در شیوه آذری با نقوش هندسی گردان و با جزییات بیشتر بنا شدهاند. کتیبهنگاری بر مهرها معمولاً به خط کوفی بنایی و گاهی به خط ثلث است. در شیوه آذری تنوع چینش آجرکاری بیشتر گشته و نقوش مهرها در برخی موارد بهصورت بافته شده، کار شدهاست؛ در اواخر آن نیز گونه جدیدی از مهرها با خط ثلث و زمینه اسلیمی پدید آمدهاست.
