فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«تقابل‌های دوگانه»، روشی در تحلیل متون بر اساس نشانه‌شناسی ساختگرا، حاصل آموزه‌های «سوسور» و بیانگر آن است که کلیت اندیشگانی اثر بر پایۀ جفت‌های متضاد سامان می‌یابد؛ جفت‌هایی از قبیل «سیاه/ سفید»، «راست/ دروغ»، «فقیر/ غنی». تقابل‌های دوگانه در لایه‌هایِ زیرینِ پدیده‌هایی از قبیل زبان، جامعه، اندیشه، رفتار و فرهنگ مشاهده می‌شود، به آن‌ها معنا می‌دهد و با شکل‌دادن نظام‌های نشانه‌ای و الگوهای خاص، معابر ارتباطی ایجاد می‌کنند. دوگانه‌ها در ساماندهی رمزگان و برجسته‌سازی نشانه‌ها مؤثرند. «ارمیا»، اولین رمان رضا امیرخانی، چالش‌های فکری رزمنده‌ای را در برخورد با برخی واقعیت‌های جامعۀ ایرانِ بعد از قطع‌نامه در فضایی «نشانه»ای و بستری از «دوگانه‌های متقابل» به تصویر می‌کشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی₋ تحلیلی تلاش دارد تصویری از روابط نشانه‌ای رمان مذکور را به منظور رسیدن به لایه‌های پنهان متن ارائه دهد؛ ابتدا سه گروه رمزگان را که در هستۀ مرکزی رمان دست‌مایۀ طرح اندیشه‌های تقابلی‌اند تبیین می‌نماید، سپس دوگانه‌های متقابل را در دو گروه «اشخاص»: «مصطفا/ ارمیا»، «خانوادۀ ارمیا/ ارمیا»، «معمّر/ ارمیا»، «شهین/ ارمیا»، «مصطفا/ دیگر دوستان»، «کاووس/ ارمیا»، «ارمیای دیروز/ ارمیای امروز» و «مکان‌ها»: «جبهه/ شهر»، «شمال شهر/ جنوب شهر»، «سنگر ارمیا/ خانۀ ارمیا»، «جبهه/ دانشگاه»، «شهر/ معدن سنگ» دسته‌بندی، رمزگشایی  و تحلیل می‌کند و در نهایت نتیجۀ روابط تقابلی نشانه‌ها را در شکل‌گیری سه دیدگاهِ «انفعالی»، «مسئولانه» و «دغدغه‌مند» تبیین می‌نماید.