گونههای «همحضوری» و «تراگونگی» پیشمتن داستان اسکندر شاهنامه فردوسی در پسمتن شرفنامه حکیم نظامی؛ براساس نظریه ژرار ژنت
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران
doi
10.22126/rp.2021.5482.1237چکیده
بینامتنیت رویکردی ادبی است که به منتقدان این امکان را میدهد تا به شیوهای علمی و نظاممند، پیوندهای میان آثار را بررسی کنند. ارتباط متون موضوعی است که با ساختارگرایی مورد توجّه پژوهشگران قرار گرفت. نخستینبار ژولیا کریستوا در روابط متون، «بینامتنیت» را بهکار برد. پس از وی افرادی به بررسی مباحث بینامتنی از دیدگاههای متفاوت پرداختند. یکی از آنان ژرار ژنت است که روابط میانمتنی را با تمام تغییرات آن، گستردهتر و نظامیافتهتر بررسی کرد و آن را ترامتنیت نامید. ژنت یکی از مهمترین نظریهپردازان این رویکرد است که در کاربردیکردن آن نقش اساسی دارد. ژنت، ارتباط یک متن با متون یکدیگر را مطرح کرده است. یکی از مفاهیم بینامتنی، تأثیرپذیری صریح و غیر صریح و ضمنی متون ادبی از منابع دیگراست. نوشتار پیش رو با شیوة کتابخانهای و تحلیلی با هدف برقراری ارتباط میان نظریة بینامتنیت ژنت و گونههای تأثیر و تأثّر متون از یکدیگر، موضوع پژوهش خود را داستان اسکندر شرفنامه بهعنوان «پسمتن» و داستان اسکندر شاهنامه بهعنوان «پیشمتن» انتخاب کرده تا در مقایسه با یکدیگر براساس آرای ژنت، آنها را بررسی و تحلیل کند و پاسخ پرسشهایی همچون آیا پیشمتن داستان اسکندر شاهنامه در پسمتن داستان اسکندر شرفنامه تأثیر داشته است؟ و چگونگی ارتباط پیشمتنی و پسمتنی براساس نظریة ژرار ژنت را روشن سازد.
