کارکرد زاویۀ دید راوی اوّل‌شخص در پیش‌برد داستان (مطالعه موردپژوهانه: رمان کوابیس بیروت غادة السّمان)

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه الزهراء (س)، تهران، ایران

doi
10.22126/rp.2020.4987.1208
چکیده

راوی و زاویۀ دید ازجمله عناصر مهمّ داستان هستند که استفاده از آن­ها به­شکل­های مختلف، سبب پویایی و تحوّل هنر داستان‌نویسی معاصر شده است. «غادة السّمان» (1942) ادیب و نویسندۀ بزرگ سوری، رمان کوابیس بیروت خود را با زاویۀ دید درونی و راوی اوّل‌شخص روایت می­کند و موفّقیت این اثر نیز به­سبب کاربست مناسب راوی و زاویۀ دید منتخب نویسنده است. در جستار پیش رو تلاش شده با روش توصیفی – تحلیلی، نقش زاویة دید راوی در پیش­برد ماجراهای داستان کوابیس بیروت بررسی، ارزیابی و نقد شود. راوی کوابیس بیروت قهرمان داستان است که با زاویۀ دید اوّل‌شخص، نقش صدای مؤلّف را برای ارائة اطّلاعات به خواننده ایفا می‌کند. ازآنجاکه نویسنده از چشم خواننده پنهان و ماجراهای داستان با زبان راوی اوّل‌شخص روایت می­شود، درک اتّفاق­های سخت جنگ، برای خواننده باورپذیر و تأثیرگذاری آن بیشتر است. انتخاب این راوی باعث تسریع حرکت داستان می­شود؛ زیرا حاصل تجارب عینی و ذهنی فرد خاصّّی است و دیگر واسطه­ای به­نام نویسنده میان خواننده و اثر قرار ندارد. راوی اوّل‌شخص نسبت به احساسات و نظرات شخصیّت‌های دیگر داستان بی­اّطلاع است؛ بنابراین دربارة آنان با حدس و گمان صحبت می­کند. دربارۀ خود نیز می­کوشد به روش شخصیّت­پردازی غیر مستقیم، یعنی با اعمال، بیان افکار و گفت­وگو، خود را به خواننده بشناساند.