نشانه شناسی بینامتنی رمان به هادس خوش آمدید
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه کوثر، بجنورد، ایران
2 استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران
doi
10.22126/rp.2020.5345.1231چکیده
یکی از درونمایههای مهمّ ادبیّات داستانی معاصر، توجّه به جایگاه و هویت اجتماعی زنان است. برخی از نویسندگان با بازخوانی و بازآفرینی داستانهای کهن، معضلات و مشکلات زنان را ترسیم کردهاند. رمان به هادس خوش آمدید، اثر بلقیس سلیمانی نوشتاری است زنانه که با داستان «زال و رودابۀ» شاهنامه روابط بینامتنی دارد و به بیان معضلات و مشکلات زنان در جامعة کنونی ایران میپردازد. از اینرو، جستار پیش رو میکوشد براساس نظریة نشانهشناسی بینامتنی ریفاتر، با شناسایی رمزگذاریهای اسطورهای و دلالتهای معناشناختی رمان به هادس خوش آمدید، روابط بینامتنی این اثر را با شاهنامۀ فردوسی بررسی و تحلیل کند و خوانشی تفسیری و بینامتنی از این اثر ارائه دهد. نتیجة این بررسی بیانگر آن است که سلیمانی با قراردادن «غیر دستوریهایی» در متن که دربردارندة دلالتهای ضمنی هستند، انباشتِ معنایی «زن» و منظومههای توصیفی شاهنامه، «رودابه» و «طایفة شیخخانی» میآفریند. بدینترتیب هیپوگرامها یا تصویرهایی آشنا در ذهن خوانندگان ایجاد میکند که به داستان زال و رودابه ارجاع میدهد. واکاوی و تحلیل این روابط بینامتنی نشان میدهد که ماتریس این رمان تأکید بر تقابل نقشآفرینی زنان شاهنامه (بهویژه رودابه) درمقابسه با زنان معاصر دارد که گرفتار محدودیتها و عرفهای نادرست اجتماعی شده اند.