مطالعۀ تطبیقی نقوش گچبریهای مکشوفه از شهر تاریخی درهشهر با نمونههای مسجدجامع نایین
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی، دانشگاه تربیت مدرس، شهر تهران، استان تهران.
2 دانشجوی دکتری باستانشناسی دانشکده هنر و معماری دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، استان مازندران.
doi
10.22070/negareh.2016.413چکیده
شهر تاریخی درهشهر در جنوب غرب استان ایلام واقع شده است که تاریخ ساخت آن به قرن دوم هجری برمیگردد. از مهمترین یافتههای باستانشناسی این شهر تزیینات گچبری آن است که بهلحاظ زیبایی بصری، ترکیببندی نقوش و کاربرد نقوش گیاهی و هندسی از نمونههای کمنظیر این هنر در صدر اسلام به حساب میآیند. این گچبریها پلی ارتباطی در انتقال دستاوردهای هنری دوران ساسانی به دوران اسلامی بهشمار میروند. هدف این مقاله شناخت و بررسی نقوش این گچبریها و مقایسۀ تطبیقی آنها با نمونههای مسجدجامع نایین برای پاسخگویی به این سؤالات است: نکات مشترک گچبریهای این دو بنا کدام است؟ تأثیرگذاری و تأثیرپذیری نقوش گچبریهای درهشهر و مسجدجامع نایین از هم چگونه بوده است؟ تقدم و تأخر ساخت این گچبریهای نسبت به هم چگونه است؟ نتایج نشان میدهد اشتراکات زیادی بین گچبریهای این دو در زمینه نقوش گیاهی و هندسی، ترکیب بندی نقوش و انواع گرهها وجود دارد. استفاده از پلاکهای گچی با نقش مایههای گیاهی متأثر از هنر ساسانی در درهشهر و بهره گیری از کتیبههای گچی در مسجدجامع نائین نشان دهنده اینست که گچبریهای درهشهر به لحاظ تاریخ ساخت قدیمی تر از نمونههای نایین هستند. سازندگان این گچبریها با ریختن عناصر هنر ساسانی در قالب سنن اسلامی شیوهای نو برای تزیینات گچبری بوجود آوردهاند. روش تحقیق مقایسۀ توصیفی–تطبیقی است که بر پایۀ مطالعات کتابخانهای انجام گرفته است.
