بررسی محتوایی و شکلی کتیبههای منظوم فارسی در سفالینههای دوران تیموری و صفوی
نویسندگان
1
2 دانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه مازندران
3 دانشجوی کارشناسیارشد باستانشناسی، دانشگاه مازندران.
doi
10.22070/negareh.2015.258چکیده
پس از گذشت دو سده از ظهور اسلام، رفتهرفته استفاده از خط بهعنوان عنصر تزیینی گونههای مختلف سفالین رواج یافت. مضامین کتیبههای سفالها که ابتدا به کلمات یا عبارات کوتاه عربی چون نام سفالگر یا طلب خیر محدود میشد بهمرور گسترش یافت و احادیث، جملات قصار بزرگان و اشعار را نیز در بر گرفت. اشعار فارسی نیز بهسرعت جایگاه خود را بر روی سفالینههای دوران اسلامی یافتند و سخن موزون شاعران برجستۀ پارسیگوی به یکی از مهمترین عناصر تزیینی سفال دوران سلجوقی، خوارزمشاهی و ایلخانی بدل گشت. این روند در دوران تیموری، صفوی و قاجار با شدت کمتر و شیوۀ خوشنویسی متفاوت ادامه یافت. در پژوهش حاضر پژوهش حاضر که به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات آن به شیوۀ اسنادی انجام پذیرفته است، بهمنظور شناخت بیشتر شکل و مفاهیم اشعار سفالینههای دوران تیموری و صفوی، اشعار 20 نمونه از سفالینههای دوران مذکور از لحاظ ارتباط با فرم و کارکرد ظرف، انتخاب اشعار، نوع خط و شیوه و خطاهای نگارشی بهدقت مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان میدهد که انتخاب اشعار سفالینهها در این دوران هدفدار بوده و غالب ابیات انتخابی بهنوعی با شکل ظرف یا کاربرد آن در ارتباط هستند. کتیبهها در بیشتر موارد به خط نستعلیق نگاشته شدهاند و تمایزات حروف مختص فارسی (گ، چ، پ، ژ) نیز در سدههای نهم، دهم، یازدهم و اوایل دوازدهم هجری قمری در غالب موارد رعایت نشده است.
