تبیین جنبههای نوآورانه و خلاقیت تصویری در شهنامۀ قاسمی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی و مربی دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران

2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران

3 عضو هیئت علمی و دانشیار دانشکدۀ هنر دانشگاه شاهد، شهر تهران، استان تهران.

doi
چکیده

با ظهور دولت صفوی، که استقلال ایران همراه با تفکر شیعی اساس نظام حکومت قرار گرفت، شاهنامه‌نویسی نیز با هدف بیان دلاوری‌ها و لیاقت پادشاهان صفوی و ذکر حقانیت تفکر شیعی مجدداً مطرح شد. از این آثار می‌توان شهنامۀ ماضی اثر قاسمی گنابادی را نام برد. مقالۀ حاضر به بررسی نسخه‌ای از شهنامۀ ماضی می‌پردازد که به‌صورتی خاص در کنار منظومۀ حماسی دیگری با عنوان ظفرنامه (تمرنامه) اثر هاتفی هم‌نشین شده است. هدف این پژوهش بررسی ویژگی‌های صفحه‌آرایی و ترکیب‌بندی و انگیزه‌های تولید این نسخۀ بدیع است. این مقاله به‌روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی نوشته شده و اطلاعات آن به‌روش کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در نحوۀ نگارش متن و کتابت اشعار در جدول‌های عمودی و در حاشیۀ صفحات گونه‌ای صفحه‌آرایی جدید در کتاب‌آرایی ارائه شده و ویژگی‌های شخصیتی تیمور و شاه‌اسماعیل اول، به‌عنوان صاحبان قدرت، در ترکیب‌بندی خاص نمایش داده شده است. همچنین، انگیزۀ آفرینندۀ اثر برای القای جانشینی صفویان به‌جای تیموریان با نمایش اسماعیل اول در کنار تیمور عامدانه صورت گرفته است و در القای برتری و بزرگی این دو در ترکیب‌بندی‌ها تأکید شده است.