جاپای بوم¬شناختی؛ رویکردی نو برای سنجش اثرات زیست¬محیطی (مفهوم، کاربرد و سنجش آن)
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا دانشگاه تهران
2 دانشیار دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران
3 استادیار دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
4 دانشجوی دکتری جغرافیا دانشگاه تهران
doi
10.22111/gdij.2010.635چکیده
رشد فزایندهی جمعیّت در سالهای اخیر و به تبع آن افزایش و تغییر الگوی مصرف، فشار بر محیط طبیعی و منابع آن را افزایش داده است. از آنجا که تجدیدپذیری برخی از این منابع صدها سال بهطول میانجامد و برخی نیز غیر قابل تجدید است، ادامهی این روند سبب میشود که محیط طبیعی توان تأمین نیازهای جمعیّت را نداشته باشد و به مرور زمان دچار روند نزولی گردد. از طرف دیگر تمام نیازهای مصرفی مراکز سکونتگاهی منطبق با توان اکولوژیکی موجود در آنها نیست، به همین دلیل برای تأمین این نیازها، منطقهی پشتیبان مورد نیاز است. با توجه به مفاهیم توسعهی پایدار، ظرفیت محدود منابع زمین و همچنین نیازهای اساسی جمعیّت، تعیین میزان مصرف و وسعت اراضی پشتیبان مورد نیاز جهت برنامهریزی مطلوب با رویکرد آیندهنگرانه ضروری به نظر میرسد. در همین راستا شناخت و تحلیل مفهوم جاپای بومشناختی[1] و روشهای سنجش آن بهعنوان ابزاری برای اندازهگیری پایداری فعالیتهای انسانی اهمیت بسیاری دارد. هدف تحقیق حاضر شناخت مفاهیم، نحوه سنجش، کاربرد و در نهایت تحلیل و ارزیابی روش جاپای بومشناختی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت اسنادی و با بهرهگیری از مقالات و تحقیقات انجام شده در کشورهای مختلف جهان است. یافتهها حاکی از آن است که علیرغم محدودیّتها و دشواریهای محاسبه جاپای بومشناختی و برآورد اراضی پشتیبان، این روش میتواند چارچوب مناسبی برای سنجش و ارزیابی آثار زیستمحیطی در راستای توسعهی پایدار باشد.
