فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترجمه متون دینیِ خطابی، به‌ویژه نهج‌البلاغه، به سبب تراکم معنا و بلاغت بالا، صرفاً با تطابق واژگانی سنجیده نمی‌شود؛ بلکه نیازمند ارزیابیِ نقش‌ها و کارکردهای گفتمانی متن است. خطبه قاصعه، طولانی‌ترین و یکی از پیچیده‌ترین خطبه‌های نهج‌البلاغه، نمونه‌ای شاخص برای بررسی میزان موفقیت مترجمان در بازآفرینی این کارکردها است. این پژوهش، با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه الگوی نقش‌گرای جولیان هاوس (نسخه ۲۰۱۵)،در صدد پاسخ به این پرسش است که دو ترجمه فارسیِ خویی و شهیدی از خطبه قاصعه، تا چه اندازه هم‌ارزی کارکردی متن مبدأ را در سه سطح اندیشگانی، بینافردی و متنی حفظ کرده‌اند؟ داده‌ها شامل پنج فرازِ شاخص از خطبه قاصعه است که به‌صورت هدفمند انتخاب و در سطح جمله‌واره معنایی تحلیل شده‌اند. در این چارچوب، سیاق (حوزه، لحن و وجه) و نوع ترجمه (آشکار/ پنهان) بررسی و میزان انطباق آن‌ها با مشخصه‌های متن مبدأ سنجیده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد، هر دو ترجمه در انتقال هسته معنایی موفق‌اند، اما از حیث حفظ مشخصه سیاقی، تفاوت معناداری دارند. ترجمه خویی با حفظ لحن تحذیری و فیلتر فرهنگی خاموش، ترجمه‌ای آشکار و هماهنگ با الزامات زبان مبدأ، ارائه شده است. در مقابل، ترجمه شهیدی با تلطیف واژگانی، تقطیع نحوی و درونی‌سازی کنش‌ها به‌صورت الگومند در پنج قطعه، خطاهای پنهانی تولید کرده که گونه متن را از خطبه تحذیری به نثر ادبی موزون، سوق داده و کارکرد بینافردی را تضعیف کرده است. بر این اساس، ترجمه خویی، آشکار و ترجمه شهیدی، ترجمه آشکارِ دارای عناصر پنهان، ارزیابی می‌شود.