تحلیل کنشهای گفتاری در آیات گفتوگومحور بر اساس نظریه جان سرل (مطالعه موردی: آیات 10 تا 48 سوره طه)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس
doi
10.48311/QHTS/qhts.2026.84839.0چکیده
کنشهای گفتاری، به عنوان واحدهای بنیادین ارتباط در نظریه آستین و سرل، به اعمالی اطﻼق میشود که از طریق زبان انجام شده و در سه سطح بیانی، منظوری و تأثیری قابل تحلیل هستند. اینکنشها که براساس طبقهبندی پنجگانه سرل شامل کنشهای اظهاری، ترغیبی، تعهدی، عاطفی و اعلامی میباشند، نقش محوری در انتقال مفاهیم و هدایت مخاطب دارند. درک سازوکارهای زبانی در گفتمان دینی، به ویژه زمانی که خداوند به عنوان گوینده اصلی در حال ابلاغ مأموریتی خطیر است، از اهمیت بسزایی برخوردار میباشد. این پژوهش با هدف تبیین الگوی ارتباطی خداوند در آیات آغازین سوره طه و تحلیل چگونگی بکارگیری کنشهای گفتاری برای آمادهسازی موسی (ع) در مواجهه با فرعون، با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است و بر اساس طبقهبندی پنجگانه کنشهای گفتاری سرل در پی پاسخگویی به این سؤال است که انواع کنشهای گفتاری در گفتوگوهای آغازین سوره طه چیست؟ یافتهها نشان داد که کنشهای ترغیبی و اظهاری، پربسامدترین انواع کنشهای گفتاری هستند که به ترتیب در مدیریت عملی رسالت و بیان حقایق هستیشناختی بکار رفتهاند. درمقابل، کنشهای اعلامی برای اعطای مقام، تعهدی جهت پشتیبانی الهی و عاطفی نیز برای ابراز احساسات، مورد استفاده قرار گرفتهاند. توالی حکیمانه این کنشها، از یک برنامهریزی ارتباطی منسجم و سلسلهمراتبی، حکایت دارد که هدف نهایی آن، هدایت عملی، تقویت بنیانهای معرفتی و تأمین پشتوانه روانشناختی پیامبران برای انجام موفقیتآمیز مأموریت است. در نهایت، این مطالعه با ارائه چارچوبی نوین در تحلیل کاربردشناختی قرآن، بر ظرفیت زبان وحی در تغییر نگرش و رفتار مخاطب، تأکید میورزد.