فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 سه ­خشتی­ ها شناسنامۀ شعر کرمانجی است؛ سروده­ها ی سه مصراعی موزون و مقفّی که گاهی ردیف هم دارد. اساس وزن در این نوع شعر، تساوی تعداد هجاهاست؛ بنابراین وزن آن «هجایی» است. کانون اصلی سه­ خشتی­ ها مناطقی از غرب فلات ایران بوده است که پس از کوچ بزرگ ایلات کرمانج در دورۀ صفویه از آن نواحی به خراسان، میراث ادبی­شان را هم با خود منتقل کردند. . تبارِ اصلی سه­ خشتی­ ها به ­سروده ­های هجایی ایرانِ پیش از اسلام مانند خسروانی ­ها و اورامن­ ها بازمی­ گردد. هدف مقاله، نمایاندن وزن هجایی و قواعد خاصّ قافیه در این سروده­ هاست. پرسش­ های اصلی پژوهش این است که با وجود طبع ­آزمایی برخی شاعران کرمانج در وزنهای عروضی و قالبهای دوبیتی/ رباعی، مثنوی، غزل و... کدام قالب شعری و چه نوع وزنی برای گویشوران این زبان، مأنوستر است و اینکه آیا قواعد قافیه در سه­ خشتی­ ها همان قواعد حاکم بر شعر عروضی است یا از گونه­ ای دیگر است. نتایج تحقیق نشان می­ دهد سه­ خشتی­ های هجایی که غالباً با آواز یا ترکیبی از ساز وآواز، انشاد می شود، با ذاتِ زبانِ کرمانجی و دستگاهِ موسیقایی ذهنِ گویشوران این زبان سازگارتر است؛ حتّی شنوندگان غیرکرمانج نیز هماهنگی موسیقایی این سروده ­ها را با کمکِ کشش­ های هجایی که خواننده در هنگام خوانش ایجاد می­ کند، درمی­ یابند. قواعد قافیه ­پردازی در سه ­خشتی­ ها، نسبت به شعر رسمی متفاوت و تابعِ ذوق سرایندگان است.