فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به تحلیل پارادوکس کلامی در آیه ۲۱۴ سوره بقره می‌پردازد: چگونه رسول(ص) و مؤمنان، در اوج ابتلاء به نقطه‌ای از «زلزله ایمانی» می‌رسند که فریاد استغاثه ﴿مَتَی نَصرُ ٱللَّهِ﴾ سر می‌دهند؟ این مقاله با فراتر رفتن از الگوی تفسیری رایج و خطی «صبر-پاداش»، استدلال می‌کند که کلید حل این تنش، در تحلیل کارکرد حرف «حَتَّی» نهفته است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش «تحلیل محتوای کیفی» و رویکرد «تحلیل نحوی-کلامی»، به پیوند نظام‌مند میان یافته‌های نحویان کلاسیک و مباحث کلامی-تفسیری می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که «حَتَّی» در قرائت نصب (به‌مثابه حرف غایت)، صرفاً یک رابط زمانی نیست؛ بلکه لحظه استغاثه را نه نشانه ضعف، بلکه غایت و نهایتِ هدفمند و منطقیِ فرآیند ابتلاء معرفی می‌کند. بر این اساس، این پژوهش یک مدل فرآیندی سه‌وجهی (ابتلاء-استغاثه-نصر) را صورت‌بندی می‌کند که در آن، ابتلاء به‌طور قهری به نقطه انقطاع و نیاز محض انسانی منتهی می‌شود و همین نقطه اوج بحران، شرط کیفی و وجودی برای تحقق «نصر قریب» می‌گردد. این مدل، نسبت میان رنج و پیروزی را از یک رابطه استحقاقی به یک فرآیند تکاملی بازتعریف می‌کند.