قراردادپذیری حقوق معنوی مؤلف در ایران و اتحادیه اروپا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق تجارت و سرمایه‌گذاری بین‌المللی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد گروه حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.48311/CLR.29.2.4
چکیده

آفرینه ­های فکری مخلوق اندیشه، ذوق و قریحه انسانی هستند. پدیدآورندگان با آفرینش آثار ادبی و هنری شخصیت، تمایلات و احساسات خود را در آن منعکس می­نمایند و بدین ترتیب هر اثر بخشی از شخصیت آن­ها خواهد بود. به سبب همین نزدیکی میان حقوق معنوی با شخصیت آفرینندگان اثر است که از خصیصه­ی «سلب‌ناپذیری» به عنوان یکی از اساسی­ترین اوصاف این حقوق یاد می­شود که نه­تنها انتقال حقوق مزبور را ناممکن می­سازد، بلکه هر اقدامی که سبب خروج همیشگی و دائمی حقوق معنوی از دامنه­ی حقوق پدیدآورندگان شود را نیز نفی می­نماید. با این حال، لزوم توجه به ابعاد اقتصادی حقوق معنوی و نیز تحقق اراده­ی آزاد پدیدآورنده در تعیین سرنوشت اثر در آیینه تمایزات آن از حقوق شخصیت و همچنین قابلیت اسقاط این حقوق تحت شرایط و تدابیر مشخص، توافق‌پذیری حقوق مذکور را به طرق و شیوه‌های گوناگون ممکن می‌گرداند؛ تصویری که ممکن است در نگاه تابعان نظام‌‌ حقوق نوشته از جمله نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا ناممکن و مذموم قلمداد شود.پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی - توصیفی به این نتیجه دست می‌یابد که با وجود پذیرش اصل سلب‌­ناپذیری در دو نظام حقوقی‌ مذکور، به سبب وجود توجیهات اقتصادی و ملاحظات فنی و عملی در قراردادهای بهره‌برداری از حقوق مؤلف، توافقات راجع به حقوق معنوی امری دور از ذهن نبوده و تحت شرایط مشخص و با اهداف گوناگون امکان­پذیر است و در این راستا از ظرفیت‌های قانونی نیز امکان‌بهره‌گیری وجود خواهد داشت.