اندازه گیری آثار مداخله دولت در قیمتگذاری محصولات دامی: بررسی موردی گوشت مرغ
نویسندگان
1
2
doi
10.30490/aead.2002.132285چکیده
مداخله دولت در قیمتگذاری کالاهای کشاورزی از سیاست های رایج بیشتر کشورهای در حال توسعه در دهه اخیر بوده است. این سیاست ها دامنه وسیعی از مداخلات را در بر می گیرد که برخی مستقیم و برخی غیر مستقیم قیمت کالاها و نهاده های کشاورزی را تحت تأثیر قرار می دهد. از جمله مهمترین این سیاست ها می توان به کنترل قیمت های تولید کننده و یا مصرف کننده، و یا وضع مالیات و یارانه بر روی یک یا چند کالا یا نهاده اشاره کرد. در ایران نیز بسیاری از کالاهای کشاورزی و دامی از جمله گوشت مرغ تحت تأثیر این مداخلات قرار داشته اند. این مداخلات بیشتر از طریق کنترل قیمت گوشت مرغ و یا پرداخت یارانه به نهاده های تولید این کالا، بویژه از بیشتری برخوردار می شود( شرکت پشتیبانی امور دام و طیور،۱۳۷۹).بر اساس آمار FAO در سال ۱۹۹۹ ایران با تولید سالانه بیش از ۷۲۵ هزار تن گوشت مرغ، سیزدهمین کشور تولید کننده گوشت مرغ و تخم مرغ در جهان بوده است. از نظر مصرف سرانه نیز آمارهای وزارت کشاورزی آمریکا در سال ۱۹۹۹ نشان می دهد که میانگین مصرف سرانه تخم مرغ و گوشت مرغ در جهان به ترتیب ۱۴۰ عدد و حدود ۱۳ کیلوگرم بوده است. در میان کشورهای خاور میانه، عربستان سعودی و رژیم اشغالگر قدس به ترتیب یا ۳۴/۷ و ۲۹/۲ کیلو گرم مصرف سرانه سالانه گوشت مرغ بالاترین مقدار و افغانستان با ۰/۷ کیلوگرم کمترین مقدار مصرف سرانه را داشته اند (صنعت مرغداری، ۱۳۷۸)همچنین براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۹۹۹، میزان مصرف سرانه سالانه گوشت مرغ در ایران حدود ۱۲ کیلوگرم و تخم مرغ ۸ کیلوگرم گزارش شده است که تقریباً برابر میانگین مصرف سرانه جهانی است. در حالی که مصرف سرانه گوشت مرغ در سال ۱۳۵۷ حدود ۵/۵ کیلوگرم و تخم مرغ حدود ۴/۸۸ کیلوگرم بوده که به ترتیب به طور متوسط سالانه و شدی معادل ۵/۷ و ۲/۸ درصد داشته است (شرکت پشتیبانی امور دام و طیور، ۱۳۷۷) از نظر میزان اشتغال آمار سال ۷۶ نشان میدهد که سهم اشتغال مستقیم و غیر مستقیم زیر بخش دام و طیور (اعم از سنتی و صنعتی بالغ بر ۲/۵ میلیون نفر بوده است (وزارت جهاد سازندگی ۱۳۷۷) از این میزان سهم صنعت مرغداری با در اختیار داشتن مجموعه وسیعی از واحدهای پرورش دهنده مرغ گوشتی تخم گذار با مزارع مرغ لاین اجداد و مادر، صنایع بسته بندی و کارخانه های سازنده لوازم مرغداری و تولید خوراک و داری، ۴۰۰ هزار نفر یعنی حدود ۱۱/۲ درصد از کل شاغلان بخش کشاورزی بوده است صنعت مرغداری ۱۳۷۷). بنابراین محصولات دام و طیور چه از جنبه تأمین پروتئین مورد نیاز و امنیت غذایی و چه از جنبه مهم و جایگاه آن در اقتصاد کشاورزی ایران از اهمیت ویژه ای برخوردارند. لذا لزوم گزینش سیاست های مناسب از جمله سیاست های قیمتگذاری در جهت افزایش کمی و کیف این محصولات اجتناب ناپذیر می نماید قیمتگذاری محصولات کشاورزی و دامی در طول سال های گذشته تحت تأثیر انواع سیاست های مداخله گرانه دولت قرار داشته است. این مداخلات بیشتر از طریق کنترل قیمت ها و با پرداخت یارانه به خود کالا و یا نهاده های مورد استفاده در تولید این کالاها صورت گرفته است. محور اصلی این مقاله نیز اندازه گیری آثار سیاست های مداخله مستقیم دولت در قیمتگذاری محصولات دامی (بررسی موردی گوشت مرغ طی دوره زمانی ۴۸-۱۳۶۱ ) است.
