فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نحو تصویری چارچوبی نقش‌گرایانه برای مطالعۀ اقسام تصویرگونگی در ساختارهای نحوی شعر است. این چارچوب توسط کرتن (1980) به هدف شناسایی سازوکارهای هماهنگ‌سازی محتوای بند با ساختارهای نحوی معرفی شده است و می‌تواند دستمایۀ مطالعات شعرشناسی در زبان فارسی قرار گیرد. در همین راستا، پژوهش حاضر کوشیده است با تکیه بر این چارچوب، جلوه‌های نحو تصویری را به روش توصیفی _ تحلیلی در 104 شعر معاصر فارسی در قالب آزاد بررسی کند. این آثار مجموعاً شامل سه دفتر «حفره‌ها» نوشتۀ گروس عبدالملکیان، «53 ترانه عاشقانه» به قلم شمس لنگرودی، و «خندیدن در خانه‌ای که می‌سوخت» اثر شهرام شیدایی می‌شود. بدین منظور تحلیل هر یک از اشعار به تفکیک واحد نحوی «بند» در دو مرحله، ابتدا از منظر محتوای مفهومی، و سپس از بٌعد ساختار نحوی انجام شد. همچنین نسبت‌ فضایی _ زمانی این دو سطح (محتوای مفهومی بند و ساختار نحوی) در تطابق با اقسام تصویرگونگی در نظام‌وارۀ کرتن ارزیابی شد. یافته‌های این پژوهش نشان داد که در آثار مزبور روابط فضایی و حجمی میان صورت نحوی و محتوا در قالب تصاویر وجود، پیچیدگی، همجواری فضایی و آشفتگی قرار می‌گیرد. به‌علاوه، تصاویر زمانی را می‌توان ذیل دسته‌های رخداد، همجواری زمانی، حرکت و مداخله‌ طبقه‌بندی کرد. مرز میان اقسام تصویر و شیوه‌های بازنمایی آن همواره روشن و قطعی نیست و تحلیل آن‌ در شعر معطوف به تبیین لایه‌های درهم‌تنیده‌ای است که در سطح صوری و معنایی بر یکدیگر انطباق می‌یابد و از جنبه‌های ادراکی متفاوتی بر مخاطب اثر می‌گذارند.