فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله با هدف بررسی سازوکارهای تولید و سلب مشروعیت از مزدک در منابع تاریخی به بازخوانی جایگاه تاریخی و گفتمانی مزدک، مصلح اجتماعی سدۀ پنجم میلادی، در زمینۀ سیاسی‌ـ ‌ایدئولوژیک دورۀ قباد ساسانی می‌پردازد. این جستار با بهره‌گیری از روش تحلیلی‌ـ‌گفتمانی می‌کوشد نشان دهد که گفتمان رسمی ساسانی چگونه از رهگذر ابزارهای روایی، اسطوره‌ای و تاریخی، تصویری معین از مزدک ساخته و کنش‌های او را ذیل مفاهیمی چون «بدعت» و «جنبش» بازتعریف کرده است. بررسی نام و نشان مزدک چارچوب این تحلیل را تشکیل می‌دهد. فرضیۀ اصلی آن است که این روایت‌ها نه بازتابی مستقیم از واقعیت تاریخی، بلکه بازنمودهایی گفتمانی‌اند که در خدمت تثبیت هژمونی نهاد سلطنت و دین رسمی در واپسین قرون شاهنشاهی ساسانی قرار گرفته‌اند. بررسی روایت‌های تاریخی نشان می‌دهد که تصویر مزدک در بستر مناسبات گفتمانی شکل گرفته است؛ یعنی رویدادهایی تاریخی در عمل از طریق بازنمایی‌هایی گفتمانی‌ روایت می‌شوند. عمل‌کرد این قبیل بازنمایی‌ها مشروعیت‌بخشی به ساختارهای قدرت و سلب اعتبار از بدیل‌های اجتماعی‌ـ‌ایدئولوژیک است.