فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف تحلیل سکوت به‌عنوان سازه‌ای گفتمانی و بررسی عوامل مؤثر بر بازنمایی آن در شعر مهدی اخوان ثالث انجام شده است. مسئلۀ اصلی تحقیق، تبیین کارکردهای گفتمانی سکوت در سه سطح ساختاری، معنایی و کاربردشناختی و نقش آن در فرایند معناسازی و فعال‌سازی ادراک بینامتنی است. روش تحقیق، کیفی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی است و با تلفیق نظریه‌های تحلیل گفتمان، نشانه‌شناسی و زبان‏شناسی شناختی، نمونه‌های شعری اخوان ثالث را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد سکوت در سطح ساختاری از طریق حذف فعل و ایستایی نحوی، در سطح معنایی با بهره‌گیری از استعاره و مجاز، و در سطح کاربردشناختی به‌‌عنوان ابزاری گفتمانی، مفاهیم سیاسی ـ اجتماعی را در بافت تاریخی ـ فرهنگی رمزگذاری می‌کند. هم‏چنین، سکوت با ایجاد مکث‌های معناساز و حذف‌های برنامه‌ریزی‌شده، مخاطب را به مشارکت فعال در تفسیر متن و ادراک بینامتنی فرا می‌خواند. درنهایت، تحلیل نمونه‌ها نشان می‌دهد که سکوت در شعر اخوان ثالث به ایجاز هنری، تصویرسازی نمادین، تعلیق روایی و فضاسازی چندلایه منجر می‌شود و نظام تأویلی مخاطب را فعال می‌سازد.