فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

واکاوی و بررسی متون نمایشی با درنظر گرفتن شرایط مؤثر بر شکل‌گیری آن‌ها، امری است که بینشی بهتر و نگاهی درست‌تر از فضایِ درونی درام به‌دست می‌دهد. قطعاً در ایجاد هر نمایشنامه، مشخصه‌های مهمی نقش دارند؛ از ‌عناصر واژگانی ـ زبانی گرفته تا شرایط اجتماعی ـ سیاسی، خصوصاً مناسبات قدرت و اثرگذاری ایدئولوژی حاکم بر ذهنیت نویسنده. چگونگی بازنمایی نیروهای قدرت موضوعی است که پژوهشگران عرصه‏های گوناگون و به‏طور خاص، تحلیل گفتمان انتقادی، همواره به آن پرداخته‏اند. پژوهش حاضر بر آن است چگونگی این بازنمایی را در آثار یکی از شناخته‌‌شده‌ترین نویسندگان ایرانی، به‌عنوان نمونه‏ای از گفتمان سیاسی چپ، که گفتمان سیاسی غالب در میان روشنفکران پس از شهریور 1320 است، بررسی کند. از میان آثار این دوره، نمایشنامه‌های «دیکته» و «آی ‌بی‌کلاه، آی ‌باکلاه» نوشتۀ غلامحسین ساعدی انتخاب شد، چرا‌که از مهم‌ترین دغدغه‌ها‌ی غلامحسین‌ ساعدی به‌عنوان یک روشنفکر، آگاه کردن مردم نسبت به جهل و خرافۀ موجود و رهایی ایشان از یوغ دیکتاتوری داخلی و استعمار خارجی است. مشخصا‌ً این پژوهش، مترصد آن بوده تا به بازنمایی نیروهای قدرت بپردازد و نوع تقابل ایشان با یکدیگر را با استفاده از شیوۀ مذکور معین سازد. نتایج حاصل از تحلیل آثار در چارچوب رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، گویای آن است که در سپهر ادبی ـ سیاسی ایران سال‏های 1340 و 1350، عنصر قدرت نقش مهم و برجسته‌ای را در غالب شدن یک گفتمان، در میان گفتمان‌های حاضر بازی می‌کند.‌