تحلیل دراماتیک شخصیت شیرین به‌مثابۀ «زنِ واجد عشق آرمانی» در منظومۀ خسرو و شیرین: از کهن‌الگو تا تراژدی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه صداوسیما

2 دانشگاه صداوسیما

doi
10.48311/lcq.2025.108584.0
چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل دراماتیک شخصیت شیرین در منظومۀ خسرو و شیرین نظامی، جایگاه او را به‌مثابۀ «زنِ واجد عشق آرمانی» بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با رویکردی ترکیبی، از دو منظرِ نظریۀ مثلث عشق استرنبرگ و کهن‌الگوهای یونگ، به واکاوی عناصر سازندۀ شخصیت شیرین می‌پردازد و نشان می‌دهد که عشقِ شیرین واجد هر سه مؤلفۀ صمیمیت، شور و تعهد است و در عین حال، ویژگی‌های کهن‌الگویی او همچون زیبایی، پاکدامنی، پویایی، خردمندی، حساسیت و کینه‌جویی نقشی کلیدی در ساختار دراماتیک روایت دارند. از منظر دراماتیک، شیرین به‌عنوان شخصیت محوریِ داستان مسیر تحول و تعالی‌ای پیچیده را طی می‌کند که از عشقی آرمانی آغاز می‌شود و درنهایت به انتخابی تراژیک می‌انجامد. تحلیل روابط او با سایر شخصیت‌ها، ازجمله خسرو، فرهاد و شیرویه، نشان می‌دهد که داستان عمدتاً حول واکنش آن‌ها به کنش‌های شیرین شکل می‌گیرد و به پیش می‌رود. درنهایت، شاید بشود گفت که این پژوهش از سویی می‌تواند الهام‌بخش درام‌پردازی معاصر باشد و از سوی دیگر راه را برای بررسی‌های بیشتر در حوزۀ بازنمایی زنان عاشق در ادبیات فارسی به‌مثابۀ منابعی ارزشمند از ناخودآگاه جمعی ایرانیان در باب عشق بگشاید.