نقدی بر کتاب غزل سعدی و غزل‌وارۀ شکسپیر

نویسندگان

1 دانشگاه بوعلی سینا، همدان

doi
10.48311/lcq.2025.108602.0
چکیده

یکی از قلمروهای اولیۀ پژوهش در ادبیات تطبیقی بررسی مضامین مشترک در آثار دو شاعر یا نویسنده است. کتاب غزل سعدی و غزل‌وارۀ شکسپیر مضامینی مانند عشق و مدح را در آثار غنایی این دو شاعر با هم مقایسه می‏کند. در فصول مختلف کتاب کاستی‏های متعدد و گمراه‏کننده‏ای وجود دارد که به ترتیب فصول کتاب به آن‏ها پرداخته شده است. اساسی‏ترین و مهم‏ترین کاستی کتاب حاضر این است که مؤلف برای مقایسۀ غزل سعدی و غزل‌وارۀ شکسپیر به گزیده‏ای از، نه تمام، غزل‌واره‏های شکسپیر بسنده کرده است. در واقع، مؤلف یک‏سوم غزل‌واره‏های شکسپیر را نادیده گرفته، از این رو تحقیق او ناقص و ناتمام است. کاستی مهم دیگر مقایسۀ مدح در غزل سعدی و غزل‌وارۀ شکسپیر است که به گمانم قیاسی مع‏الفارق است. کارکرد مدح در شعر فارسی و به‌عنوان یک سنت در دربار پادشاهان ایرانی خصایص و ملزومات مخصوص به خود را دارد که از آن‏ها نشانی در شعر انگلیسی نیست. به علاوه، غزل فارسی و غزل‌وارۀ انگلیسی هم در حوزۀ بیان و رتوریک و هم در قلمرو مضمون و کاربرد با هم تفاوت بنیادین دارند. سایر کاستی‏ها را، که از قضا تعداد آن‏ها کم هم نیست و در فصول مختلف پراکنده است و می‏تواند به‏جد گمراه‏کننده باشد، در چند گروه دسته‏بندی شده است: الف) اطلاعات غلط، ب) مدعیات بی‏سند، ج) اطلاعات ناقص و گمراه‏کننده، د) تکرارهای نالازم، و ﻫ) پانوشت‏های غلط انگلیسی و فرانسوی. نویسنده کوشیده‏ است تا مستندات و شواهد خود را از میان معتبرترین و روزآمدترین منابع عرضه کند.