وصف و خاستگاه نظری آن در سبک خراسانی

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.48311/lcq.2025.27550
چکیده

یکی از ادوار مهم شعر فارسی سبک خراسانی است. شعر سبک خراسانی به سادگی وصف و توصیفات دقیق مشهور است. این نوع توصیف، برخلاف نظر سبک‌شناسان خاستگاهی نظری دارد که در نظریۀ شعری ابن سینا نمود می‌یابد. تأثیر بلاغت یونانی و فهم فن شعر ارسطو در سنت سریانی و سپس در سنت ایرانی ـ اسلامی در کاربست مسئلۀ توصیف در این دوره نقش دارد. از سوی دیگر آشنایی و تأثیر بوطیقای قصاید عربی و نیز علوم بلاغی در قرن چهارم خوانشی دیگر از موضوع وصف را پیش می‌نهد. نسبت قول صادق و وصف دقیق در شعر این دوره با بازخوانی رساله‌های شعری فارابی و ابن سینا حاکی از این است که قول کاذب در تفسیر فیلسوفان اسکندرانی ریشه دارد و از طریق فارابی به سنت بلاغت اسلامی پا می‌گذارد. این پژوهش تجلی خاستگاه توصیف در سبک خراسانی را در نظریۀ شعری ابن سینا نشان می‌دهد. این مقاله وصف طبیعت در سبک خراسانی را که پیش از این به پدیده‌های طبیعی محدود بود مورد بازخوانی قرار می‌دهد و طبیعت را در معنای فوسیس یونانی در نظر می‌آورد و نمود آن را در دو ساحت امر طبیعی و امر سیاسی در سبک خراسانی تحلیل می‌کند.