تحلیل تطبیقی گفتمان ایدئولوژیک «دیگری روشنفکر» در نمایشنامههای آی بیکلاه، آی باکلاه و جمعه نهچندان خوب
نویسندگان
1 استادیار رشته زبان روسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشیار پردیس هنرهای زیبا، دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشگاه تهران
doi
چکیده
رویکردهای اخیر ادبیات تطبیقی در جستجوی این امر هستند که برخورد گفتمانهای مختلف را بیشتر از گذشته مورد بررسی قرار دهند. از مهمترین جلوههای گفتمانهای پسااستعماری دیالکتیک «خود» و «دیگری» است که این تقابل به شکلهای گوناگونی میتواند نمود پیدا کند که در یکی از این موارد روشنفکر میتواند در مقام «دیگری» بازنمایی گردد. دو نمایشنامه آی بیکلاه، آی باکلاه و جمعه نهچندان خوب از جلوههای گفتمان پسااستعماری هستند که در جهت برملاسازی گفتمان استعماری حاکم بر جامعه و زمانۀ خویش نگاشته شدهاند و قهرمانهای دو نمایشنامه (ویلی و مرد روی بالکن) با وجود زندگی در حاشیه گفتمان مسلط بر جامعه، از جمله روشنفکرانی هستند که علیه استعمار حاکم به پا میخیزند. این پژوهش در نظر دارد با استفاده از رویکرد تطبیقی، این دو گفتمان پسااستعماری را با تکیه بر تعریف ادوارد سعید از فرد روشنفکر، و با در نظر گرفتن گفتمان ایدئولوژیک موجود بررسی کند تا شباهتها و تفاوتهای این دو گفتمان از حیث تعریف و کارکرد فرد روشنفکر مشخص شود و شمایل و تعریف بارزتری از فرد روشنفکر در مقایسه با دیگر شخصیتهای موجود آشکار گردد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که اگرچه بین دو شخصیت اصلی این دو نمایشنامه تفاوتهایی وجود دارد، به طور کلی این دو روشنفکر ترویج گفتمان ضد استعماری را به عنوان یک امر اخلاقی میپذیرند. مقاومت در برابر ظلم، تسلیم ناپذیری و حقیقت جویی از جمله مواردی است که این دو روشنفکر اتخاذ مینمایند.
