بررسی تطبیقی فرمِ فضاهای تجاریِ غرب و بازارهای سنتی شرق (خاورمیانه) در عصر کلاسیک

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز،تبریز،ایران

2 استادگروه معماری دانشکده فنی مهندسی دانشگاه تبریز،تبریز، ایران.

doi
10.22034/jprd.2025.64460.1156
چکیده

در طول صدها و شاید هزاران سال، انسان‌ها در سراسر جهان، گرد هم می‌آمدند تا برای گذاران امور زندگی خود، بده و بستان کنند و از قِبَل آن کالا و خدمات مورد نیاز خود را تهیه نمایند. این فضاها که به «فضاهای تجاری» مرسوم شدند، اغلب به بخش جدایی‌ناپذیر مجتمع‌های زیستی بدل گشتند. هدف این مطالعه نیز به بررسی تطبیقی فرمِ فضاهای تجاریِ غرب و بازارهای سنتی شرق (خاورمیانه) در عصر کلاسیک می‌باشد که از نوع مطالعه تطبیقی و روش تحلیلی- توصیفی است. روش گردآوری داده‌ها نیز به-صورت کتابخانه‌ای می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد، مفهوم بازار در غرب با آن‌چه که در خاورمیانه وجود داشت، تفاوت داشته و تنها در شرق و موکدا خاورمیانه است که بازار نقش استخوان‌بندی شهر را داشته و غالبا به‌عنوان محرک اصلی در رشد و شکل‌گیری شهر و البته با معماری و فضای شهری درخور بوم، نقش ایفا نموده‌اند. این بازارها نقش پررنگی در ارتباطات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در مقیاس منطقه‌ای و ملی داشته و برای شهروندان، از جمله آثار مهم برای ایجاد غنای حسی و تقویت تعلق‌خاطر محسوب می‌شده است. در مقابل، در نوع غربی، فضاهای تجاری در جوار ابنیه مهم دیگر در میدان مرکزی شهر و یا در امتداد خیایان‌های اصلی شکل گرفته و دارای معماری غنی و چشم‌اندازهای متنوع و ترکیب متجانس کاربری‌ها بوده است. این فضاها علاوه بر تجارت و خرید و فروش محلی برای برگزاری گردهمایی‌های سیاسی و فستیوال‌ها بوده و بنابر معماری همخوان با بستر و ارائه فعالیت‌های متنوع در ایجاد حس تعلق افراد موثر بوده است