فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: مهارت‌‌‌‏های اندیشه ‏گری انتقادی دارایی ‏های ذهنی ارزشمندی هستند که هر فرد مستقلی باید به آنها مجهز باشد. مهارت ‏های اندیشه گری انتقادی به افراد کمک می‏ کند تا به‏ جای انجام اقدامات واکنشی، قبل از انجام هر فعالیتی پیامدهای ناشی از آن را پیش‏بینی کنند. مجهز بودن افراد به مهارت‏ های اندیشه ‏گری انتقادی نه تنها از اهمیت ویژه ‏ای برای خود آنها، بلکه برای اطرافیان و نسل‏های آینده نیز برخوردار است؛ زیرا، افرادی که دارای سطوح پایینی از‏ مهارت‏های اندیشه ‏گری انتقادی هستند دست به اقداماتی می ‏زنند که مبتنی بر تحلیل عمیق مسائل و پیامدهای ناشی از اجرای آن نیست که این امر به نوبه‏ خود، دیگران را نیز در معرض خطر قرار می ‏دهد. از این‏رو، پرورش مهارت‏ های اندیشه‏گری انتقادی در میان هنرجویان رشته‏ های فنی و حرفه‏ای کشاورزی با توجه به ماهیت و اهداف این رشته‏ ها از اهمیت ویژه‏ای برای مقابله با مشکلات و نابسامانی‏ های بخش کشاورزی برخوردار است. با در نظر گرفتن این نکته، تلاش‏های بسیاری برای توسعه و نهادینه ‏سازی این مهارت‏ها در هنرجویان کشاورزی انجام شده است. با این وجود، این تلاش ها به اهداف خود نرسیده و بخش کشاورزی همچنان با چالش‏ های بی‌شماری روبرو است. گروه پژوهش بر این باور است که پایین بودن مهارت‏های اندیشه‏ گری انتقادی در هنرجویان کشاورزی به دلیل توجه بیش از اندازه‏ پژوهش‏های این حوزه بر مسائل آموزشی و محیط خرد درون مدرسه است؛ در حالی که محیط بیرونی و ویژگی‏های جمعیت‏ شناختی طبق انگاره‏های شناختی اجتماعی بندورا و نظام‏ های خودکار لومان جایگاه ویژه‏ای در پرورش مهارت‏های اندیشه ‏گری انتقادی دارد. با چنین استدلالی، این پژوهش تلاش می‏کند که مهم‏ترین عامل‏های جمعیت ‏شناختی اثرگذار بر مهارت‏های اندیشه‏ گری انتقادی هنرجویان رشته‏ های کشاورزی را شناسایی کند تا از این طریق به بهبود برنامه‏ ریزی‏ های آموزشی و تقویت مهارت‏های اندیشه‏ گری انتقادی در هنرجویان کشاورزی یاری رساند.روش‌ها‌: با توجه به هدف، از روش تحقیق کمّی در این پژوهش استفاده شد. جامعه‏ آماری پژوهش شامل هنرجویان فنی و حرفه‏ای کشاورزی ایران بود (5720 =N). از میان آنها، 282 هنرجو با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای چند مرحله‌ای به‌عنوان نمونه‌ آماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه‌ای محقق ساخته بود که روایی و پایایی آن به ترتیب با استفاده از آماره‌ نسبت روایی محتوا (75/ 0 CVR≥) و ضریب آلفای کرونباخ (71/0 ≤ α) تأیید شد. پرسش‌نامه دارای سه بخش بدین شرح بود: الف) بخش راهنما که در آن نحوه‏ پاسخگویی به پرسش‏ها توسط پاسخگویان تشریح شده بود؛ ب) بخش مربوط به ویژگی‏های جمعیت ‏شناختی؛ و ج) بخش مربوط به ارزیابی مهارت‏های اندیشه‏ گری انتقادی هنرجویان کشاورزی. در بخش سوم پرسش‌نامه از پاسخگویان خواسته شد که میزان موافقت خود را با هر یک از گویه‏های پرسش‌نامه با دادن نمره‏ای از 1 (کمترین موافقت) تا 10 (بیشترین موافقت) در مقیاس فاصله‏ای مشخص کنند. در نهایت امتیازات به‌دست آمده مبنای تجزیه و تحلیل‏ های بعدی در محیط نرم‏افزار SPSSVer20 قرار گرفت.یافته‌ها: یافته‌های تحلیل واریانس یک‏طرفه نشان داد که بین هنرجویان هنرستان‌های مورد مطالعه از نظر مهارت ارزیابی انتقادی مشکلات و اجرای عملی ایده‌ها و انگاره‌ها تفاوت معنی‌داری در سطح پنج درصد خطا وجود دارد. با این وجود، تفاوت معنی‌داری بین هنرجویان از نظر نابرابری‌های آموزشی مشاهده نشد. در بین ویژگی‌های مورد بررسی، جنسیت (مرد یا زن بودن) و محل سکونت (روستایی یا شهری بودن) تفاوت معنی‌داری در مهارت‌های اندیشه‌گری هنرجویان ایجاد نکرد. در مقابل، سابقه کار کشاورزی به‌طور معنی‌داری موجب ایجاد تفاوت در مهارت‌های اندیشه‌گری هنرجویان شد.نتیجه‌گیری: یکی از نقاط ضعف پژوهش‌های پیشین درباره مهارت‌های اندیشه‌گری انتقادی فراگیران، استفاده از ابزارها و شاخص‌های یکسان برای ارزیابی مهارت‌های اندیشه‌گری انتقادی برای تمام رشته‌های تحصیلی علی‌رغم تفاوت در محتوا و ماهیت آنها است. با چنین دیدگاهی، این پژوهش با مبنا قرار دادن پژوهش‌های کالما و کاترونی-بایرد (Calma, Cotronei-Baird) (2021)، چهار مهارت ارزیابی انتقادی مشکلات، توسعه و ارائه استدلال‌ها، اجرای ایده‌ها و انگاره‌ها برای یک زمینه واقعی، و آمیختن ایده‌ها و انگاره‌ها را به‌عنوان چهار مهارت اصلی رشته‌های فنی و حرفه‌ای کشاورزی شناسایی کرد. با توجه به مهارت‌های چهارگانه‏ شناسایی شده، مصداق‌های عینی برای آنها تعریف و در قالب یک ابزار کاربردی برای پژوهش‌های آینده ارائه شد. همچنین، یافته‌های این پژوهش نشان داد که مهارت‌های اندیشه‌گری انتقادی هنرجویان تنها تابع مسائل آموزشی و محدود به محیط مدرسه (محیط خرد) نیستند؛ بلکه عامل‌های گوناگون دیگری بر آنها اثرگذارند که برنامه ‏ریزان آموزشی در برنامه ‏ریزی‏ های خود برای توسعه‏ مهارت‏های اندیشه‏ گری انتقادی فراگیران باید به آنها توجه داشته باشند.