فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بسیاری از انواع نثر دوره قاجار نوعی رویکرد انتقادی دیده می‌شود که سبب بروز دگرگونی‌هایی در انواع نثر این دوره شده است. رگه‌هایی از این رویکرد، که یک تفکر جهانی است، در نثرهای اوایل دوره قاجار دیده می‌شود، پس از آن به صورت پررنگ‌تر و قوی‌تری در انواع نثر این دوره برجسته می‌شود. این سیر به ویژه تا حوالی انقلاب مشروطه و اندکی پس از آن ادامه می‌یابد و در ادامه خصوصاً در نثرهای دوره بعد اندک اندک رنگ می‌بازد. سیر تحول بعضی از انواع نثر این دوره، در منابع پیشین آمده است. پاره‌ای دیگر در این مقاله بررسی شده است. نتیجه این مطالعات در کنار یکدیگر قرار گرفته است. با محوریت رویکرد انتقادی بعضی از انواع تغییرات شایان توجهی کرده‌اند. بعضی متروک و بعضی به کلی دگرگون شده، به گونه‌ای که پیوند آنها با صورت‌های پیشین کاملاً گسسته شده است. در پاره‌ای از انواع رگه‌هایی از این تفکر راه یافته و بعضی از انواع هم تحت تأثیر این تفکر شکل گرفته، بالیده و صورت‌های مستقلی یافته‌اند و پس از این دوره نیز با تغییرات اندکی برجای مانده‌اند. این مسأله نشان می‌دهد که رویکرد انتقادی محور تطور انواع نثر در این دوره است.