فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نهضت کوبیسم که در دهه‌های نخست سده‌ی بیستم انقلابی در هنرهای تجسمی به وجود آورد، بر ادبیات نیز تاثیرات تعیین کننده‌ای داشته است، تا آن‌جا که بسیاری کوبیسم را «شیوه‌ی بیان قرن بیستم» می‌دانند. این مقاله می‌کوشد تاثیر این جریان هنری را بر شعر حجم به مثابه‌ی آوانگاردترین جریان شعر معاصر ایران بررسی کند. با توجه به این که جهان‌بینی واحدی بر هر دو جریان حاکم است، پرسش اصلی مقاله این است که به-کارگیری اصول زیبایی‌شناختی یک مکتب تجسمی در یک هنر اساساً زبانی یعنی شعر چگونه ممکن است و استفاده از چه تمهیداتی را درپی خواهد داشت. مقاله به سه بخش تقسیم شده و در هر بخش یکی از مفاهیم بنیادین مشترک میان کوبیسم و حجم‌گرایی معرفی شده است. این مفاهیم عبارتند از ذات شیء و بازنمایی واقعیت، تصویر سه بعدی و خلق حرکت تصویری، مادیت زبان. هر یک از این مفاهیم به‌کارگیری تمهیداتی را در شعر موجب می‌شود که با تکنیک‌های تصویری نقاشان کوبیست متناظر است. این تمهیدات عبارتند از تعریف فرم براساس شرایط ادراک واقعیت، تعویض جایگاه زمینه و موضوع، حذف زاویه‌دید و روایت از شعر، بسامد پایین واژگان حسی همچون اسم‌ خاص و صفت، حذف کارکرد رسانه‌ای زبان از طریق توجه به ویژگی‌های مادی آن. به‌کارگیری این تمهیدات در هنرهای زبانی همان تاثیر تابلوهای کوبیستی را به وجود می‌آورد، تاثیری که مهمترین پیامد آن، به چالش کشیده شدن اصل «بازنمایی» در هنر است.