گونهشناسی بافت های روستاشهری؛ گام نخست در چشماندازسازی روستاشهرها (مطالعۀ موردی گونهشناسی: بافتهای روستاشهری یزد)
نویسندگان
1 مربی دانشگاه یزد، دانشکدۀ هنر و معماری، گروه شهرسازی، یزد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22059/jhgr.2014.51244چکیده
همزمان با رشد برونزای بافتهای شهری به سوی روستاها و مراکز زیستی پیرامونی، علاوهبر بافتهای مرکزی شهرها، روستاهای الحاقی نیز در جریان توسعه با جایگزینی جمعیت، نیل به حاشیهنشینی دارند و بافتهای جدید مسئلهدار شهری با ماهیت روستایی پدید میآیند. روستاها در جریان این الحاق مهلت سازگاری و تطابق و در یک کلمه، شهریشدن ندارند و این آغازگر مسئله در دو بستر متفاوت، یعنی شهر و روستاهایِ الحاقی به شهر است. بهواسطۀ گستردگی این نوع الحاقها، پژوهش در زمینۀ چرایی و چگونگی پیدایش بافتهای روستاشهری و بیان پیشینه و رویکردهای گوناگون نسبت به اینگونه بافتها دارای ضرورت موضوعی، موضعی و زمانی است. برای امکان ارائۀ رهیافتهایی برای چشماندازسازیِ بافتهای روستاشهری، گونهبندی بافتهای روستایی الحاقی گام نخست است. این نوشتار با هدف تعریفِ مبنایی برای گونهشناسی بافتهای روستاشهری، با استفاده از روش پژوهش اکتشافی ـ توسعهای؛ اصول راپاپورت برای قاعدهمندسازی گونهشناسی، ازجمله بهکارگیری شاخصهای متعدد (گونهشناسی چندشاخصهای)، پرهیز از تشخیص گونۀ ایدهآل و خالص و انتخاب معقولانۀ شاخصها و تعمیم نظریۀ شکلِ شهریِ لینچ را مبنا قرار داده و رفتار روستا و شهر را در جریان الحاق 15 نمونه روستای الحاقی به شهر یزد پی جسته است. پس از دستهبندی محورهای منتج از بررسی ماهوی این بافتها، با استفاده از روش پژوهش تطبیقی در سه گونۀ کالبدی (ترکیبی، خطی و فشردۀ طبیعت محور، ترکیبی، خطی و فشردۀ انسانساخت)، موقعیتشناسی (اقماری فرودست و فرادست، پیوستۀ فرودست و فرادست، درونی فرودست و فرادست) و هویت انسانی (اقتصادمحور، مذهبمحور و قومیت محور) طبقهبندی شدند و مبنایِ گونهبندی، 15 بافت روستایی الحاقی به شهرِ یزد قرار گرفت.
