فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«تربیت» به‌عنوان یکی از نیازهای بنیادین انسان، نقشی راهبردی در شکوفایی ظرفیت‌ها، تعالی اخلاقی و دستیابی به حیات طیبه ایفا می‌کند. با وجود جایگاه محوری این مفهوم در اندیشه اسلامی، تاکنون پژوهشی مستقل به تحلیل روابط معنایی واژه «تربیت» در سخنان حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام نپرداخته است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد مضمون‌کاوی (تحلیل تماتیک)، به بررسی نظام‌مند واژگان و مفاهیم مرتبط با تربیت در دو منبع اصلی نهج‌البلاغه و غررالحکم پرداخته است. تحلیل‌ها در سه سطح کلمات، مضامین و شبکه معنایی صورت گرفته تا ساختار مفهومی دقیق‌تری از «تربیت» در گفتار آن حضرت ترسیم شود. یافته‌ها حاکی از آن است که «تربیت» در منظومه فکری حضرت امیر علیه‌السلام مفهومی چندساحتی، پویا و درهم‌تنیده است که تمامی ابعاد وجودی انسان را در برمی‌گیرد؛ افزون بر واژگان و مضامینی که به‌صورت صریح در کلام حضرت به موضوع تربیت اختصاص یافته‌اند، مؤلفه‌هایی مانند تزکیه نفس، تعلیم معارف قرآنی، هدایت الهی، عبرت‌گیری، نظم و انضباط، رشد و الگوپذیری، با نظام معناییِ تربیت در گفتار ایشان پیوند می‌یابند و در چارچوب مفهومی آن جای می‌گیرند. بر این اساس، تربیت نه‌فقط ناظر به پرورش اخلاقی یا رفتاری فرد، بلکه فرآیندی است که هم‌زمان منش، کنش و بینش انسان را هدف قرار می‌دهد. بازشناسی این روابط معنایی می‌تواند بستر مناسبی برای اصلاح ساختار «تربیت» و طراحی الگوهای آموزشی مبتنی بر حکمت علوی فراهم آورد.