فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در نهج‌البلاغه سخنانی از امام علی(ع) بیان شده است که باور به «بخت، اقبال و شانس» را به ذهن تداعی می‌کند. حضرت در سخنی مشارکت با افراد خوش‌اِقبال «قَدْ أَقْبَلَ عَلَیْهِ الرِّزْقُ» را توصیه کرده و در جایی دیگر می‌فرمایند: اگر اقبال داشته باشی عیوبت را کسی نمی‌بیند «عَیْبُکَ مَسْتُورٌ مَا أَسْعَدَکَ جَدُّکَ». شارحانی در شرح این جملات، بخت و اقبال را رویدادی تلقی کردند که بدون هیچ علتی بعضی از افراد را مشمول عنایات خود می‌کند و مشارکت با چنین افرادی، موجب سرایت بخت شده و بهره زیادی عاید انسان می‌گرداند؛ گروهی دیگر بر این نظرند؛ هیچ چیز در عالم بدون دلیل نیست و نمی‌توان پیش‌زمینه‌ها را در خوش‌بختی افراد نادیده گرفت. این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی به تحلیل سخنان امام علی(ع) با توجه به شروح نهج‌البلاغه پرداخته است. برآیند پژوهش آنکه؛ در باورهای پیشا اسلامی، بخت و اقبال بدون هیچ دلیلی بر سر بعضی افراد سایه ‌گسترانده و آنها را از هرجهت می‌نوازد؛ اما در قرآن و سخنان امام علی(ع)، هرچند ممکن است یک علت، چیزی غیر از معلول مورد انتظار خود پدید آورد که ذهن انسان دلیل بالذات را از علت بالعرض تمیز ندهد و این رویدادها را به حساب بخت و اقبال تلقی نماید؛ اما هیچ رویدادی اتفاقی و تصادفی نیست. توصیه به تلاش و کوشش، سفارش به دستورالعمل‌هایی در جهت فزونی روزی و رسیدن به سعادت و خوش‌بختی در کلام امیرالمؤمنین، دلیلی بر این مدعاست.