فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قدیمی­ترین بخش گروه شمشک به نام سازند نایبند بطور گسترده­ای در ایران مرکزی دارای زخنمون است. بدلیل وجود ذخائر ذغال برای زمین شناسان همواره این نهشته­ها دارای اهمیت بوده است. نتیجتا، داده­های زمین­شناسی برای بسیاری از رخنمون های این سازند بدست آمده است. بررسی نهشته­های تریاس پسین در بلوک­های خرده قاره ایران مرکزی به رفتارهای این بلوک ها در برابر رخداد سیمرین پیشین بستگی داشته که مبین محیط­های رسوبی مختلف می­باشند (سید امامی و همکاران، ٢٠٠٤). سازند نایبند بین دو سازند شتری در زیر و آب حاجی در بالا قرار گرفته است. در واقع سازند زیرین (دولومیت شتری) با سن تریاس میانی است در حالی که سازند پوشاننده (ماسه سنگ­های آب حاجی) به سن لیاس می­باشند. همبری سطح زیرین سازند نایبند با دولومیت شتری ناهمساز بوده در حالی که همبری سطح فوقانی سازند نایبند با رسوبات آواری سازند آب حاجی تدریجی است. در مجموع خرده قاره ایران مرکزی از بلوک­های مختلفی تشکیل شده است که شامل بلوک­های: یزد، پشت بادام، کلمرد، طبس و لوت می­باشد (Aghanabati, 2004) همچنین مطالعاتی بر روی تکامل تکتونیکی خرده قاره ایران مرکزی به موازات مطالعات بر روی رخداد سیمیرین پیشین انجام شده است (Kargaranbafghi et al, 2015; Chu et al, 2021; Abbaspour et al, 2024). همچنین مطالعاتی بر روی محیط رسوبی سازند نایبند انجام شده است (Zamani et al, 2023; Shephered et al, 2016; Bayetgoll and Daraei, 2017) با توجه به مطالعات پیشین (Zamaniyan et al, 2018; Mannani and sherafat, 2021; Hashemi Yazdi et al, 2023; Hadadi and Afghah, 2024). مطالعه زیست چینه­نگاری روزنبران نهشته­های تریاس بالایی (سازند نایبند) اهمیت بسیاری در تطابق زیست چینه­نگاری منطقه­ای دارد. به همین منظور مطالعه برش­های مختلف سازند نایبند در بلوک­های مختلف ایران مرکزی دارای اهمیت بوده و در مطالعه حاضر نیز زیست چینه­نگاری برش چشمه گز در بلوک پشت بادام صورت گرفته است. در حقیقت این بررسی به منظور دست یافتن به یک الگو در شناسایی زون بندی­های روزنبران با توجه به وجود شواهد رخداد سیمرین پیشین بوده است تا تاثیرات آنرا در نهشته­های تریاس بالایی نشخص سازد. باید تاکید نمود که با توجه به اینکه تغییرات سنگ­شناسی به طور متناوب بر روی خورده قاره ایران مرکزی صورت گرفته است به طور قطع بر روی شرایط بوم­شناسی دیرینه روزنبران نیز حادث شده است. لذا اهمیت تغییرات گسترش چینه­شناسی روزنبران شاخص در مطالعات ایران مرکزی و هر کدام از بلوک­های آن اهمیت می یابد. به علاوه تطبیق این الگوهای پراکندگی چینه­شناسی رونبران با تغییرات سنگ چینه­نگاری برش مورد مطالعه می­تواند در عین تعیین سن سازند نایبند در بلوک پشت بادام، چگونگی تاثیر رخداد سیمرین پیشین را در این بلوک نیز روشن سازد. مواد و روش­ها در این پژوهش، به منظور مطالعه زیست چینه­نگاری سازند نایبند، برش چینه­شناسی چشمه گز در بلوک پشت بادام انتخاب و مورد نمونه­برداری قرار گرفت. ستبرای برش ١٨٠ متر اندازه­گیری شد. با توجه به خصوصیات لایه­ها در بررسی صحرایی نمونه برداری و کد گذاری شدند. سپس مقاطع نازک از نمونه­های برداشت شده تهیه گردید. از آنجایی که روزنبران موجود در بخش­های کربناته سازند نایبند حفظ شدگی بیشتری دارند نمونه­برداری در این بخش­ها با دقت بیشتری انجام شده است. براساس (Adames and Bourgeois, 1967; Donatomilanes, 1988; Loeblich and Tappan, 1988; Kobayashi et al, 2006; BouDagher-Fadel, 2008; Gale, 2012; Gale et al, 2016, 2020) روزنبران شناسایی، و بیوزون ها تعیین گردیدند. نتایج و بحث باید توجه داشت که بیوزوناسیون رسمی در سازند نایبند در محدوده تریاس بالایی صورت نگرفته است. بر همین اساس برش چشمه گز در بلوک پشت بادام انتخاب گردید و از آن نمونه­برداری شد. به منظور مطالعه زیست چینه­نگاری سازند نایبند، مرزهای زیرین و زبرین برش انتخاب شده مطالعه گردیدند. نمونه­برداری بر اساس تغییرات عمودی رخساره سنگی از پایین تا بالای برش انجام شده است. چنانچه اشاره شد نمونه­های دارنده روزنبران در بخش­های کربناته رسوبات سازند نایبند قابل اخذ بوده است. قطعا فراوانی، تنوع، اولین و آخرین ظهور گونه­های روزنبران شناسایی شده در محدوده سنی مورد اشاره و از دید زیست چینه­نگاری از مهمترین عناصر دیرینه­شناسی سازند نایبند محسوب می­گردند. براساس مطالعات زیست چینه­نگاری امکان درک از محیط از مناطق مختلف با توجه به اجتماعات فسیلی ایجاد می­گردد. در واقع تغییرات سنگ­شناسی آب و هوایی در چگونگی  اجتماعات فسیلی نقش اساسی داشته است. به­طور کلی در این مطالعه ٢٥ گونه از ٢٤ چنس شناسایی شده­اند و محدوده سنی آنها و نهایتا سن سازند نایبند در برش چشمه گز تعیین گردیده است. بررسی انجام شده مبین آن است که خانواده­های Permodiscidae, Turrispirilinidae, Ammodiscidae, Frondicularidae بیشترین فراوانی را داشته­اند. براساس گسترش چینه شناسی رونبران شناسایی شده  هفت زیست زون از روزنبران شناسایی شده­اند. نتیجه­گیری بر اساس مطالعه زیست چینه­نگاری هفت زسیت زون شامل زون­های بینابینی Ammodiscus paraperiscus Interval Zone, Angulodiscus cummunis Interval Zone, Nodosaria nitidana Interval Zone, Turrispirllina minima Interval Zone و سه زون برخوردی شامل Trochammina almtalensis Concurrence Zone, Triassina  hantkeni Concurrence Zone, Aulotortus bronimanni Concurrence Zone در نهشته­های تریاس بالایی شناسایی شده­اند. بر اساس زیست زون­های شناسایی شده در سکانس مورد مطالعه سن سازند نایبند مربوط به نورین تا ریتین پسین می­باشد که معادل بخش­های حوض خان و غدیر از سازند نایبند در ایران مرکزی است. باید توجه داشت که زون­بندی زیستی بر اساس روزنبران شناسایی شده و همچنین تغییرات سنگ­شناسی نهشته­های تریاس بالایی (سازند نایبند) مبین تغییرات رژیم رسوب­گذاری به موازات تغییرات محتوی زیستی براساس روزنبران است که حاصل رخداد سیمرین پیشین است. برای درک بیشتر از گسترش چینه­شناسی روزنبران تریاس بالایی می­بایست برش­های بیشتری در خرده قاره ایران مرکزی مطالعه گردد.