واکاوی بنمایههای خودستایی امام علی(ع) در نهجالبلاغه از منظر روانشناسی
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
3 دانشیار پژوهش و تاریخ هنر، دانشکده هنر، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
4 دانشیار روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
doi
10.30465/alavi.2025.50737.2690چکیده
با توجه به مشاهدۀ گفتار خودستایانه در نهجالبلاغه، بررسی این موضوع با روشهای تحلیلی نوین روانشناسی، ضروری است تا ارتباط این ویژگی با رهبری معنوی-اسلامی مشخص شود. خودستایی دارای بسیاری از مؤلفههای خودشیفتگی است و این پژوهش، ابتدا به تحلیل روانشناختی، و سپس به بررسی زبانی خودستایی میپردازد. یافتههای پژوهش به شناخت شخصیت امام علی(ع) و درک متون تاریخی-کلامی کمک میکند. این مطالعه در حوزۀ روانشناسی تاریخی و محاسباتی قرار دارد که به بررسی رفتار، ذهن و چگونگی تأثیر عوامل تاریخی، اجتماعی و فرهنگی میپردازد. پژوهش با روش «بازنمایی ساختارمفهومی» که روش جدیدی در پردازش زبان طبیعی با هدف پیوند آن با مقیاسهای روانسنجی است، به واکاوی متن نهجالبلاغه و همگرایی میان آن و پرسشنامۀ NPI-40 (معیار رایج خودشیفتگی) پرداخته و علاوه بر سنجش میزان انطباق، رابطۀ رگرسیون میان متن و هفت زیرمقیاس پرسشنامۀ مزبور را تعیین نموده و از طریق واکاوی متن نهجالبلاغه، به تفسیر جنبههای مختلف این مقیاس پرداخته است. نتایج نشان میدهد امام علی(ع) خودشیفته نبوده است و زیرمقیاس «خودنمایی» و «قدرت و اختیار» بیشترین میزان را دارد و پس از آن، «خودبسندگی» قرار میگیرد و «غرور و خودبینی» در پایینترین میزان است. همچنین در موارد کمترین آمار خودشیفتگی در نهجالبلاغه، موضوع سخن موارد سلبی و مذمتآمیز را شامل میشود و موضوعات «حقانیت»، «مدحوذم» و «جنگ»، بیشترین آمار زیرمقیاسها را میرساند.
