فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اگر کسی بخواهد رفتار و خلقیاتش را به‌ خوبی یا بدی متصف کند یا رفتار دیگران را مورد ارزیابی اخلاقی قرار دهد، نیازمند شناختِ خوب و بد است. مکاتب اخلاقی بر اساس مبانی و رویکردهای متفاوت، به این نیاز پاسخ داده­اند و حاصل آن، نظریات عمده اخلاقی؛ «پیامد‌گرایی»،«وظیفه­گرایی»و«فضیلت­گرایی» است. مکتب اخلاقی اسلام نیز در زمینه ارزش­اخلاقی، صاحب­نظر است اما دیدگاه اخلاقی آن، در قالب نظریه، درنیامده است. یکی از طرق استنباط نظریه اخلاقی اسلام، تبیین نقاط اشتراک و افتراق مکاتب اخلاقی با گزاره­های اخلاقی مطرح در آیات و روایات است. پژوهش­های متعددی به این روش انجام گرفته­است اما با وجود اعتبار قابل توجه نهج البلاغه به عنوان کتاب حدیثی – اخلاقی جامع، پژوهش­های اندکی، دیدگاه اخلاقی اسلام را به روایت نهج البلاغه، در مقایسه با سایر مکاتب اخلاقی، بررسی کرده­اند. از این­رو در این نوشتار با انتخاب پیامدگرایی، این سوال مطرح شده­است که چه نسبتی میان دیدگاه مستنبط از گزاره­های اخلاقی نهج­البلاغه با دیدگاه پیامدگرایی وجود دارد؟ با روش توصیفی – تحلیلی، این مقایسه انجام گرفت. حاصل­آن­که هرچند، فرازهای اخلاقی نهج البلاغه که میان فعل و نتیجه آن پیوند برقرار می­کند، فراوان است اما دیدگاه نهج­البلاغه، دیدگاهی پیامدگرایانه نیست؛ زیرا ویژگی­هایی در گزاره­های اخلاقی نهج­البلاغه هست که با پیامدگرایی با رویکردهای مختلف آن همسو نیست، مانند پیوند نداشتن خوبی برخی اعمال با نتایج آن­ها، مطلوبیت فعل بدون لحاظ نفع شخصی، یکسان نبودن مسئولیت اخلاقی نسبت به همگان. بنابرین احتمال دارد گستردگی ذکر نتایج افعال اخلاقی در نهج البلاغه، کارکرد دیگری داشته باشد که باید در پژوهش های دیگری به آن پرداخته شود.