فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه بر اساس کنوانسیون میراث جهانی، میراث طبیعی (NH) شامل ویژگی‌های طبیعی است که اشکال زمین و لندفرم­ها، سازندها و ویژگی‌های زمین‌شناختی و فیزیوگرافیکی، مکان‌های طبیعی یا مناطق طبیعی مشخص شده با ارزش جهانی برجسته را از نقطه نظر علم، حفاظت یا زیبایی طبیعی در نظر می‌گیرد. بررسی عناصر طبیعت و پهنه­بندی آن­ها به لحاظ زیبایی­های میراث طبیعی و میراث زمین‌شناختی می­تواند بهره­وری بهینه از طبیعت و خدمات اکوسیستم را میسر سازد که پژوهش حاضر با این رویکرد، به دنبال استفاده پایدار از میراث طبیعی استان بوشهر، جنوب شرق ایران، برای اهداف گردشگری و تفریحی در سطح منطقه‌ای و ملی و همچنین فراملی است. استان بوشهر مزیت‌های نسبی فراوانی از قبیل فرهنگ غنی، مواهب طبیعی و جاذبه‌های منحصر به ‌فرد گردشگری و میراث فرهنگی دارد؛ استفاده از مزایای این همه منابع اکوسیستمی در برنامه‌های توسعه اقتصادی استان می‌تواند در افزایش شاخصه‌های رشد بسیار مؤثر و در کاهش نرخ بیکاری نقش زیادی داشته باشد. آماده کردن زیرساخت‌های متناسب با این فضای گردشگری و تقویت صنعت گردشگری از مهم‌ترین نیازهای استان در این زمینه است. مواد و روش­ها روش پژوهش این مطالعه توصیفی - تحلیلی (کمی) و میدانی می­باشد که با استفاده از داده­های مکانی مرتبط با مسأله تحقیق در پی بررسی پتانسیل‌های میراث طبیعی استان بوشهر است. هدف اصلی پژوهش حاضر ارزیابی کمی سایت‌های زمین‌میراث سواحل جنوبی کشور، رویکردی نو در برنامه‌ریزی توسعه برای مقصد گردشگری طبیعت‌محور در استان بوشهر است. برای ارزیابی کمی سایت‌های دارای ارزش میراث طبیعی استان از چهار روش کوبالیکوا، فاسولاس، کامنسکو و گام استفاده شده است. استفاده از این روش‌ها به این دلیل صورت گرفته است که در روش کوبالیکوا بیش‌تر بر ویژگی‌های علمی تأکید می‌شود و در روش کامنسکو با بهره‌گیری از چند روش، ژئوسایت‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و بیش‌تر بر شاخص‌های مدیریتی، زیبایی، علمی و ... تأکید دارد. روش فاسولاس نیز بیش‌تر به جنبه‌های حفاظتی تأکید دارد؛ در واقع از روش فاسولاس جهت تکمیل روش کامنسکو و برای این‌که ژئوسایت‌ها از نظر تمامی معیارها مورد ارزیابی قرار گیرند، استفاده شده است. روش گام نیز عموماً بر مبنای ارزش‌های گردشگری و انسانی بنا شده است. نتایج و بحث برای هدف این مطالعه، 63 زمین‌سایت/ میراث طبیعی و یا میراث جغرافیایی قبلاً توصیف شده در استان بوشهر با استفاده از روش‌شناسی GAM/M-GAM، Kubalíková، Fassoulas و Comanescu مورد ارزیابی قرار گرفتند. هدف انجام این مرحله از پژوهش حاضر، مقایسه وضعیت فعلی و پتانسیل ژئوتوریسمی آن‌ها و شناسایی مناسب‌ترین مکان‌ها برای توسعه اولیه ژئوتوریسم استان بر اساس روش ترکیبی با استفاده از شناسایی، فهرست‌بندی و ارزیابی ژئوسایت‌ها/ زمین‌میراث‌ها بوده است. بیش‌ترین مقادیر از همه معیارها در روش‌های چهارگانه مورد استفاده برای تالاب و منطقه حفاظت شده حله، جنگل حرای عسلویه و چشمه آب‌گرم میراحمد به‌ دست آمده است. منطقه حفاظت شده و تالاب حله یکی از مهم‌ترین مقاصد طبیعت‌گردی و پرنده‌نگری بوشهر به ‌شمار می‌آید (ارزش‌های گردشگری). پس از تشکیل این تالاب، گیاهان بسیاری روئیده‌اند که به زیبایی و ارزشمند بودن این منطقه می‌افزایند و بسیاری از پرندگان مهاجر زمستان خود را در این تالاب می‌گذرانند (ارزش‌های اکولوژیکی، حفاظتی و زیبایی‌شناختی). این منطقه علاوه بر تأمین زیستگاهی امن برای پناه پرندگان مهاجر و حیات وحش، نقش مهمی در تعدیل آب و هوا، تثبیت خاک و تولید علوفه دارد. همچنین مکان مناسبی برای علاقه‌مندان به طبیعت و مطالعات علمی است (ارزش‌های علمی/ آموزشی و ذاتی). نتیجه­گیری پژوهش حاضر، در بخش اول، با استفاده از چهار روش مورد اشاره، سایت‌های میراث طبیعی و ژئومورفوسایت‌های استان بوشهر را ارزیابی کرد. ترکیب مدل‌های مذکور می‌تواند نتایج دقیق‌تر و عینی‌تری از ارزیابی معیارها و ارزش‌های زیرمعیار محوطه‌های میراث طبیعی بوشهر به ‌دست دهد. علاوه بر این، تصویر واضح‌تر و واقعی‌تر به ‌دست می‌آید که می‌تواند برای برنامه‌ریزی و بهبود فعالیت‌های بازدیدکنندگان در سایر ژئوسایت‌های کشور مفید باشد. با شناسایی ژئوسایت‌ها و محوطه‌های میراث طبیعی منطقه، هر یک از آن‌ها با استفاده از روش‌های پیش گفته، مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر اساس رتبه‌بندی سایت‌های میراث طبیعی مبتنی بر ارزیابی هر سایت، سایت‌های برتر میراث طبیعی برای فعالیت‌های آموزشی و گردشگری، جنگل حرای عسلویه، پارک ملی نایبند، چشمه آب‌گرم میراحمد، آبشار فاریاب، گنبد نمکی جاشک، منطقه حفاظت شده مُند و منطقه گردشگری خاییز هستند. این سایت‌ها بیش‌ترین ظرفیت را برای توسعه گردشگری مبتنی بر زمین‌سایت/ میراث طبیعی دارا هستند. علاوه بر این، نتایج روش‌های ارزیابی میراث طبیعی، میراث جغرافیایی، ژئوسایت‌ها و ژئومورفوسایت‌های مناطق کمتر شناخته شده، می‌تواند به‌عنوان منبعی برای فعالیت‌های ژئوتوریستی باشد که از توسعه اقتصادی حمایت و به جوامع محلی کمک می‌کند. مطالعه حاضر از استان بوشهر نشان می‌دهد که سایت‌ها جذاب و مناسب برای توسعه ژئوتوریسم هستند. این می‌تواند به‌دلیل ارزش آموزشی و زیبایی‌شناختی سایت و وجود زیرساخت های گردشگری (شامل حمل‌ونقل، مسیرهای مشخص شده و سایر خدمات گردشگری) باشد. با این حال، ارتقای سایت‌های استان برای فعالیت‌های ژئوتوریسم محلی و حتی منطقه‌ای و بین‌المللی مستلزم بهبود شرایط محیطی، کاهش خطرات اکولوژیکی و فراهم کردن زیرساخت‌های گردشگری است. بی‌شک منطقه بوشهر در ایران دارای ژئوسایت‌های قابل توجه فراوانی است که پتانسیل بالایی برای توسعه ژئوتوریسم دارند. همان‌طور که قبلاً ذکر شد، منابع طبیعی مورد نیاز برای توسعه ژئوتوریسم در حال حاضر وجود دارد و چیزی که برای توسعه بیش‌تر وجود ندارد، عمدتاً به عامل انسانی به‌ویژه مدیریت ژئوسایت مربوط می‌شود.