فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه ظرفیت تعاملات روستایی ـ شهری یکی از ارکان بنیادین اقتصاد پایدار روستایی که نادیده انگاشتن آن در نظام برنامه­ریزی توسعه اقتصادی کشورهای کمتر توسعه یافته همچون ایران موجب گسترش اندک دیگر فعالیـت­های اقتصـادی، دسترسی اندک به منابع، امکانات و زیرساخت­های اقتصادی شده که پایداری اقتصادی روستاهای آن را با چالش­های جدی روبرو کرده است. در این پژوهش شهرستان سمیرم مورد مطالعه قرار گرفته تا اثرگذاری اندازه جریان های روستایی- شهری در توانمندسازی ساختاری کشاورزان و شاخص­های پایداری اقتصاد روستاها مورد ارزیابی قرار گیرد. مواد و روش­ها این پژوهش از روش توصیفی - تحلیلی و پیمایشی و با استفاده از ابزار کتابخانه­ای و میدانی انجام گرفته است. جمع­آوری داده ها با پرسشنامه انجام شده، جامعه آماری روستاهای شهرستان سمیرم است. با توجه به تعداد بهره­برداران در 30 روستا (2341) حجم نمونه برابر با 314 نفر شد که از طریق فرمول کوکران بدست آمد. آیتم­ها با استفاده از مقایس پنج نقطه­ای لیکرت رتبه بندی شدند. برای سنجش متغیر مستقل ظرفیت تعاملات روستایی - شهری، تعداد 26 گویه. ابعاد مختلف توانمندسازی ساختاری کشاورزان، به مثابه متغیر میانجی، از طریق 18 گویه و برای سنجش شاخص­های پایداری اقتصاد روستایی (متغیر وابسته)، تعداد 23 گویه مورد ارزیابی قرار گرفت. تحلیل­ها از طریق نرم افزارهای SPSS و AMOS انجام شد. اثرات مستقیم و غیر مستقیم متغیرها با استفاده از مدل معادلات ساختاری (SEM) تعیین گردید. نتایج و بحث نتایج نشان داد که با مقایسه اثر کل هر عامل، افزایش جریان پول و سرمایه به روستاها، بیشترین تأثیر را در ارتباط با تأثیر تعاملات روستایی - شهری بر توانمندسازی ساختاری کشاورزان داشته است. این موضوع به دلیل بهره­گیری از انتقال جریان سرمایه از شهرها و وجوه نقد ارسالی آن­ها به ویژه افراد روستایی شاغل در شهرها دارد که می­تواند محرک توسعه اقتصاد روستاها گردد. در این راستا شاخص فرصت (آموزش و آگاهی بخشی) بالاترین میزان اثرگذاری در ارتقاء توانمندی کشاورزان روستایی را داشته و در ارتباط با اثر گذاری تعاملات روستایی- شهری بر پایداری اقتصاد روستایی  شاخص افزایش سرمایه­گذاری، بالاترین میزان اثرگذاری را به خود اختصاص داده است. نتیجه­گیری هرچند، افزایش اندازه جریان­های فضایی روستایی - شهری (ظرفیت تعاملات روستایی- شهری) بر پایداری اقتصاد روستایی که خود تابعی از ارتقاء توانمندسازی ساختاری کشاورزان است اثرگذاری مثبت دارد. اما، عوامل درون‌زاد اثرگذار بر اندازه جریان‌های روستایی - شهری به‌عنوان موانعی ذاتی در بهبود شاخص‌های توانمندسازی ساختاری روستاییان هنوز چشمگیر است. بنابراین برای ارتقا پایداری اقتصاد روستایی در ناحیه مورد مطالعه باید از سویی به افزایش جریان­های مالی و سرمایه­­گذاری متاثر از تعامل روستایی - شهری در بخش­های مختلف اقتصاد روستایی به ویژه در گستره متنوع­سازی فعالیت­ها، و از دیگر سو به آموزش و آگاهی­بخشی مستمر کشاورزان و دسترسی آنها به منابع مادی به‌عنوان مهمترین عوامل ارتقاء پایداری اقتصاد روستایی توجه ویژه ای شود. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که از میان شاخص‌های توانمندسازی ساختاری کشاورزان تحت­تأثیر تعاملات روستایی و شهری، شاخص «فرصت» (آموزش و آگاهی) و «دسترسی» (دسترسی به منابع مادی) بیشترین تأثیر را در ارتقای توانمندی کشاورزان دارند. همچنین شاخص «سرمایه­گذاری» بیشترین تأثیر را بر پایداری اقتصاد روستایی دارد. در این راستا، افزایش تعاملات بین کشاورزان و کارشناسان شهری، همراه با تحصیلات حاصل از این تعاملات، موجب تقویت پیوند کشاورزان با بازارهای بین‌المللی و در نتیجه رونق تولید صادرات محور شده است. تولید سیب در شهرستان سمیرم می­تواند ظرفیتی برای ایجاد نهادهای اقتصادی جدید در روستاها باشد. علاوه بر این، سرمایه‌گذاران شهری که به مناطق روستایی مهاجرت کرده‌اند و دانش بازار را از مراکز شهری به ارمغان می‌آورند، مهارت‌های کشاورزان را در اتصال به بازارهای اولیه و بازارهای مربوطه بهبود بخشیده‌اند. تعاملات مثبت بین شهر و مناطق روستایی می‌تواند دسترسی کشاورزان به نهاده‌ها و خدمات را افزایش دهد، از کسب‌وکارها حمایت کند، اثرات اقتصاد تک محصولی متکی به کشت سیب را کاهش دهد، از قابلیت‌های طبیعی منطقه استفاده کند و سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های مکمل کشاورزی را افزایش دهد. در نتیجه شاخص­های اقتصادی شهرک­ها را تقویت می­کند. همچنین افزایش تولید سیب در روستاهای شهرستان سمیرم باعث تقویت ارتباط متقابل بین روستاهای خارج از شهرستان و سایر شهرهای بزرگ منطقه و کشور شده است. بنابراین بررسی ظرفیت‌های آشکار و ضمنی متاثر از حجم جریان‌های روستایی - شهری که به تقویت مؤلفه‌های توانمندسازی کشاورزان کمک می‌کند، ضروری تلقی می‌شود. مطالعات آتی باید بر بررسی تأثیر ظرفیت تعاملات روستایی و شهری بر بهبود مؤلفه‌هایی مانند سازمان‌سازی، نهادینه‌سازی و فناوری اطلاعات با اتخاذ رویکردی جامع متمرکز شود.