فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه سازندهای آسماری و سروک دو عنصر اصلی مخزنی در سیستم­های هیدروکربنی کرتاسه و پالئوژن حوضه رسوبی زاگرس می­باشند. ترکیب سنگ­شناسی، ویژگی­های رسوب­شناسی، ستون چینه­شناسی و رخدادهای زمین­شناسی تاثیرگذار بر این دو سازند در منطقه مورد مطالعه با سایر بخش­های حوضه رسوبی زاگرس تا حدودی متفاوت بوده و این موضوع از عوامل تاثیرگذار بر ترکیب شیمیایی نفت­های ذخیره شده و خانواده­های هیدروکربنی آنهاست. بخش­های مخزنی این دو سازند و معادل­های زمانی آنها در کشورهای همجوار به عنوان مخازن اصلی هیدروکربنی منطقه به شمار آمده و از اینرو همواره مورد توجه پژوهشگران این حوزه قرار داشته­اند. نفت موجود در این دو مخزن از منشاء واحدی نبوده و غالباً در میادین مختلف به صورت مخلوطی از نفت­هایی با منشاء­های متفاوت شناسایی شده است. این موضوع در مورد نفت­های مخزن آسماری بسیار شایع­تر می­باشد. لذا در اینجا سعی شده است تا با بررسی و ارزیابی دقیق نفت این دو مخزن و نفت تولید شده توسط سنگ­های منشاء احتمالی تغذیه کننده این دو مخزن، تعیین منشاء دقیق نفت­های موجود در این دو مخزن و قرابت آنان با نفت­های تولید شده از سنگ منشاء­های مختلف صورت گیرد. مواد و روش­ها به­منظور انجام مطالعات ژئوشیمیایی بر روی نفت مخازن آسماری (غار) و سروک میدان مورد مطالعه، ابتدا نفت استحصالی هر دو مخزن آماده‌سازی شد. در این راستا، ابتدا فرآیند جدایش برش آسفالتن‌ با حلال پنتان نرمال انجام شد، سپس توسط تکنیک کروماتوگرافی ستونی با فاز ساکن آلومینا و یا سیلیکا ژل و همچنین با استفاده از حلال­های نرمال هگزان، بنزن و اتانول، سایر برش­های هیدروکربنی نفت­ها تفکیک شده و درصد آن­ها مشخص شد. پس از تهیه برش­های مختلف هیدروکربنی از نمونه نفت‌ها، برش­های اشباع هم زمان با آنالیز کروماتوگرافی گازی، تحت آنالیز کروماتوگرافی گازی- طیف‌سنجی جرمی نیز قرار گرفتند. از تجزیه و تحلیل نتایج این روش‌های آزمایشگاهی می‌توان به­‌منظور مطالعه­ محیط رسوبی، تعیین درجه پختگی مواد آلی، نفت و شناسایی تخریب میکروبی بهره گرفت.  به‌طور کلی، روش‌های آزمایشگاهی کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی- ‌طیف‌سنجی جرمی دربردارنده اطلاعات ارزشمندی در رابطه با بیومارکرها هستند که در مطالعات تطابق نفت با نفت و تطابق نفت با سنگ منشا کاربرد گسترده‌ای دارند. نتایج و بحث براساس نتایج به ‌دست آمده به ‌نظر می‌رسد که نمونه‌های نفتی مورد مطالعه از نظر ترکیب شیمیایی یکسان بوده و به جز اندک تفاوتی در مقادیر برش آروماتیک، رزین و آسفالتن اختلاف معنی‌داری در برش‌­های هیدروکربنی تشکیل‌دهنده این نفت­‌ها مشاهده نمی­‌شود. همچنین، به‌منظور بررسی شرایط محیط رسوب‌گذاری سنگ منشا مولد این­ نفت‌ها، از نسبت­های پریستان به فیتان، پریستان به فیتان در برابر CV یا متغیر استاندارد و نمودار میزان تغییرات پارامتر Pr/nC17 در برابر Ph/nC18 استفاده شده است. نتایج حاصل نشان می­دهد که نفت دو مخزن مورد مطالعه از یک سنگ منشاء با رخساره دریای باز و احتمالا محیط دلتایی تولید شده است. علاوه بر این، بررسی شاخص­های بلوغ بیومارکرهای استرانی، هوپانی و آروماتیکی مربوط به نمونه‌های نفت هر دو سازند، ویژگی یکسانی را نشان داده و معرف درجه‌ای از بلوغ در حد اوایل تا اواسط پنجره نفت‌زایی است. بررسی­های بیومارکری دقیق معرف سن ژوراسیک و قدیم تر برای سنگ مولد نفت‌های مورد مطالعه می­باشد. نتیجه­گیری نتایج آزمایش­های انجام شده نشان می­دهد که نفت‌ ذخیره شده در این دو سازند را از نظر ویژگی‌های شیمیایی تا حدودی می­توان یکسان دانست. بررسی فراوانی نسبی استران­های C27، C29 و C28 با استفاده از دیاگرام مثلثی نشان می‌دهند که نفت دو مخزن مطالعه شده از سنگ منشا با رخساره دریای باز و احتمالا محیط دلتایی با ورود مقداری مواد آلی قاره‌ای تولید شده است. بر این اساس، با استفاده از روش‌های مختلف مطالعات ژئوشیمیایی می‌­توان گفت که نفت­‌های تجمع یافته در مخازن آسماری (غار) و سروک میدان مورد مطالعه، از یک سازند با شرایط رسوب‌گذاری یکسان و با سنی در حدود ژوراسیک و قدیم تر تولید شده­اند. مجموعه پارامترهای بیومارکری مورد مطالعه معرف لیتولوژی کربناته سنگ منشا مولد نفت این دو سازند می­باشد. مطالعه شاخص­های بلوغ بیومارکرهای استرانی، هوپانی و آروماتیکی، نفت‌­های مخازن آسماری (غار) و سروک میدان مورد مطالعه هر دو ویژگی یکسانی را نشان داده و معرف بلوغ ماده آلی مولد نفت در حد اوایل تا اواسط پنجره نفت‌زایی هستند.